Isparta Gülü Neden Dünyaca Ünlüdür?

Isparta Gülü, bilimsel adıyla Rosa damascena Mill., yoğun ve çok katmanlı kokusu nedeniyle yetiştirilen önemli bir yağ gülüdür. Isparta ve çevresinde kuşaklar boyunca yetiştirilen bu gül; gül yağı, gül suyu, gül distilatı, konkret ve absolüt gibi değerli ürünlerin üretiminde kullanılır.

Ancak Isparta Gülü’nün dünyada tanınmasını yalnızca “güzel kokmasıyla” açıklamak yeterli değildir. Bu ünün arkasında doğru botanik tür, Isparta’nın yetiştirme koşulları, sabahın erken saatlerinde yapılan hasat, distilasyon bilgisi, bilimsel analizler ve uzun yıllara dayanan üretim deneyimi bulunur.

Bu bölümde Isparta Gülü’nün neden uluslararası parfüm, kozmetik, gıda ve bilim dünyasında değer gördüğünü anlaşılır bir dille inceleyeceğiz.

Gül Akademisi Notu
Isparta’nın iklimi, rakımı, toprak yapısı, sabah çiği ve yetiştirme koşulları, bölgede yetişen Rosa damascena’nın kendine özgü özellikler kazanmasına katkıda bulunur. Türk gül yağının uluslararası pazarda yoğun talep görmesi de Isparta Gülü’nün kalitesinin önemli göstergelerinden biridir.

Isparta Gülü Nedir?

Isparta Gülü, Rosaceae familyasına ait Rosa damascena türünün, gül yağı ve diğer aromatik ürünlerin üretimi amacıyla yetiştirilen yağlık formudur.

Türkiye’de başta Isparta olmak üzere Göller Yöresi’nde yetiştirilir. Yarım katmerli, pembe ve kuvvetli kokulu çiçeklere sahiptir. Çok yıllık, odunsu ve çalı biçiminde gelişen bitkinin dallarında botanik açıdan “ağacık” değil, “ağacık formunda çalı” görünümü veren yoğun sürgünler ve halk arasında diken olarak adlandırılan sivri çıkıntılar bulunur.

Isparta Gülü’nün değeri yalnızca görünümünden kaynaklanmaz. Çiçeklerinde doğal olarak oluşan aromatik bileşenler, onu distilasyon ve ekstraksiyon için önemli bir ham madde hâline getirir (Baydar, t.y.).

Isparta Coğrafyası Güle Ne Katar?

Aynı botanik tür, farklı bölgelerde yetiştirildiğinde tamamen aynı özellikleri göstermeyebilir. İklim, rakım, toprak, sıcaklık, yağış, nem, güneşlenme süresi ve tarımsal uygulamalar bitkinin gelişimini etkileyebilir.

Isparta’nın yağ gülü yetiştiriciliği açısından önemli koşulları şunlardır:

• Ilıman iklim
• Çiçeklenme dönemindeki uygun sıcaklıklar
• Sabah saatlerinde görülen çiğ
• Yeterli güneşlenme
• Mevsimsel yağış düzeni
• Suyu iyi süzdüren topraklar
• Farklı rakımlarda sıralı çiçeklenme dönemleri

Prof. Dr. Hasan Baydar, çiçeklenme dönemindeki yüksek sıcaklık ve kuraklığın çiçeklerdeki uçucu bileşenlerin bir bölümünün buharlaşarak kaybolmasına yol açabileceğini belirtir. Bu nedenle gülün yalnızca nerede yetiştiği değil, hangi hava koşullarında ve günün hangi saatinde toplandığı da önemlidir (Baydar, t.y.).

Isparta Gülyağı’nın resmî coğrafi işaret belgesi de bölgenin iklim ve toprak özellikleriyle yağ gülü ve elde edilen ürün arasındaki bağlantıyı tanımlar (Türk Patent ve Marka Kurumu, 2019).

Biliyor musunuz?
Isparta’daki gül hasadı tek bir günde tamamlanmaz. Rakım ve sıcaklığa bağlı olarak çiçeklenme farklı tarihlerde başlayabilir. Hasat dönemi boyunca yeni açan çiçekler her sabah yeniden toplanır.

Sabahın Erken Saatlerinde Hasat Neden Önemlidir?

Isparta Gülü’nün çiçekleri genellikle sabahın erken saatlerinde elle toplanır. Bunun nedeni yalnızca gelenek değildir.

Gün ilerledikçe hava sıcaklığı yükselir. Uçucu olarak adlandırılan bazı kokulu bileşenler de sıcaklığın etkisiyle çiçekten havaya daha hızlı karışabilir. Sabah saatlerindeki serinlik ve çiğ, çiçeklerin tazeliğinin korunmasına yardımcı olur.

Toplanan çiçeklerin uzun süre bekletilmeden işleme tesisine ulaştırılması da önemlidir. Bekleme süresi ve uygun olmayan taşıma koşulları:

• Çiçeklerin ısınmasına,
• Fermantasyonun başlamasına,
• Koku bileşiminin değişmesine,
• Uçucu yağ miktarının ve niteliğinin etkilenmesine neden olabilir.

Bu nedenle Isparta Gülü’nün kalitesi, distilasyon kazanında değil, hasadın planlanmasıyla başlayan bir süreçte şekillenir.

Isparta Gülü Nasıl Kokar?

Gül kokusu tek bir molekülden oluşmaz. İnsan burnunun “gül kokusu” olarak algıladığı karakter, çok sayıda uçucu bileşenin farklı oranlarda bir araya gelmesiyle oluşur.

Isparta Gülü’nün koku profili genel olarak:

• Çiçeksi,
• Yoğun,
• Tatlı,
• Taze,
• Hafif yeşil,
• Meyvemsi,
• Balımsı,
• Sıcak ve derin tonlara sahip olarak tanımlanabilir.

Ancak doğal ürünlerin koku profili her hasatta tamamen aynı olmak zorunda değildir. Yetiştirme bölgesi, hava koşulları, çiçeğin açılma derecesi, hasat saati, bekletme süresi, distilasyon sistemi ve analiz yöntemi sonuçları etkileyebilir.

Kokuyu Oluşturan Başlıca Bileşenler

Hasan Baydar’ın çalışmasına göre Türk gül yağında monoterpen alkoller önemli bir yere sahiptir. Bunlar arasında sitronellol, geraniol, nerol ve linalool bulunur. Parafinik hidrokarbonlar ve stearoptenler de gül yağının fiziksel ve kimyasal yapısına katkıda bulunur (Baydar, t.y.).

Isparta Gülyağı’nın 421 numaralı coğrafi işaret belgesinde bildirilen karakteristik aralıkların bazıları şöyledir:

Bu değerler bütün gül yağları için değişmez oranlar değildir. Coğrafi işaret belgesinde tanımlanan Isparta Gülyağı için belirlenmiş karakteristik aralıklardır. Doğal değişkenlik ve analiz koşulları sonuçları etkileyebilir (Türk Patent ve Marka Kurumu, 2019).

Az Miktarda, Büyük Koku Etkisi

Bir bileşenin üründe az miktarda bulunması, koku açısından önemsiz olduğu anlamına gelmez. Bazı maddeler çok düşük algılama eşiğine sahiptir; yani insan burnu bu maddeleri çok küçük miktarlarda bile fark edebilir.

β-damasenon, β-damasen ve bazı iyononlar çok düşük düzeylerde bulunmalarına rağmen gül kokusunun karakterine önemli katkılar sağlayabilir.

Bu nedenle bir gül yağını değerlendirirken yalnızca en yüksek orandaki bileşenlere bakmak yeterli değildir. Koku, ana bileşenlerle iz miktardaki etkili bileşenlerin birlikte oluşturduğu bir bütündür.

Bilim Ne Diyor?
Kaynaklarda gül yağında 150’den fazla veya 400’den fazla bileşenin tespit edildiği şeklinde farklı sayılar görülebilir. Bu bir çelişki olmak zorunda değildir. Kullanılan analiz cihazı, yöntem, numune hazırlığı ve tespit sınırı belirlenebilen bileşen sayısını değiştirebilir.

Doğal Gül Kokusu Neden Kolayca Taklit Edilemez?

Sitronellol veya geraniol gibi temel bileşenler tek başına “gülü andıran” bir koku verebilir. Fakat doğal gül yağının bütün koku profilini oluşturmak için yalnızca birkaç ana bileşeni karıştırmak yeterli değildir.

Doğal koku;

• Ana aromatik bileşenlerin oranlarından,
• Çok düşük miktarlardaki güçlü koku moleküllerinden,
• Bileşenlerin birbirleriyle oluşturduğu etkiden,
• Çiçeğin yetiştiği ve işlendiği koşullardan doğar.

Bu nedenle sentetik bir gül akoru doğal gül kokusunu çağrıştırabilir; ancak doğal gül yağının bütün kimyasal ve duyusal karmaşıklığını birebir kopyaladığı söylenemez.

Uluslararası Kalite Değerlendirmesi

Gül yağının değerlendirilmesinde yalnızca koku kullanılmaz. Kimyasal bileşimin yanı sıra yoğunluk, kırılma indisi, optik çevirme ve katılaşma davranışı gibi özellikler de incelenebilir.

ISO 9842:2024, Türkiye, Bulgaristan ve Fas’ta yetiştirilen Rosa × damascena’dan elde edilen gül yağının belirli özelliklerini tanımlayan güncel uluslararası standarttır. Standardın amacı, ürün kalitesinin değerlendirilmesini kolaylaştırmaktır (International Organization for Standardization, 2024).

Bir ürünün standarda uygunluğu, onun otomatik olarak belirli bir coğrafi işareti taşıdığı anlamına gelmez. ISO standardı ile coğrafi işaret farklı sistemlerdir:

• ISO, belirli ürün özelliklerinin değerlendirilmesine yardımcı olur.
• Coğrafi işaret, ürün ile tanımlanmış coğrafi köken ve üretim kuralları arasındaki bağı korur.

Parfüm Sanayisindeki Önemi

Doğal gül yağı, parfüm sektörünün en değerli klasik ham maddelerinden biridir. Bunun nedenlerinden biri, üretim veriminin son derece düşük olmasıdır.

Hasan Baydar’ın çalışmasına ve coğrafi işaret belgesine göre yaklaşık 3–4 ton taze gül çiçeğinden 1 kilogram gül yağı elde edilebilir. Bu miktar hasat, bekleme ve distilasyon koşullarına göre değişebilir (Baydar, t.y.; Türk Patent ve Marka Kurumu, 2019).

Gül yağı parfüm kompozisyonlarında:

• Çiçeksi bir merkez oluşturabilir,
• Diğer çiçek notalarıyla uyum sağlayabilir,
• Meyvemsi, baharatsı veya odunsu notalar arasında geçiş kurabilir,
• Formüle derinlik ve zenginlik kazandırabilir,
• Kokunun tende daha bütünlüklü ve uzun süreli algılanmasına katkıda bulunabilir.

Gül yağını her parfüm formülünde kesin olarak “fiksatif” diye tanımlamak doğru değildir. Bununla birlikte, karmaşık ve az uçucu bileşenleri sayesinde bazı formüllerde koku bütünlüğüne ve kalıcılık algısına katkıda bulunabilir.

Gül Yağı, Gül Suyu, Distilat, Konkret ve Absolüt Aynı Şey midir?

Hayır. Bu ürünlerin tamamı gül çiçeğiyle ilişkili olsa da üretim yöntemleri ve bileşimleri farklıdır.

Feniletil Alkol Neden Önemlidir?

Feniletil alkol, taze gül kokusunun önemli bileşenlerinden biridir. Ancak suya olan ilgisi nedeniyle distilasyon sırasında önemli bir bölümü gül suyuna geçebilir. Bu nedenle gül yağında, gül suyunda, konkrette ve absolütte aynı oranda bulunmaz.

Baydar, feniletil alkolün gül yağında daha düşük, gül suyunda ise daha yüksek oranlarda bulunabildiğini belirtmektedir. Konkret ve absolütte uygulanan ekstraksiyon yöntemi de bu bileşenin daha fazla korunmasına yardımcı olabilir (Baydar, t.y.).

Bu bilgi, neden gül yağı ile gül suyunun aynı kokmadığını açıklar. İkisi aynı çiçekten gelse bile aromatik bileşimleri farklıdır.

Kozmetik Sektöründeki Yeri

Gül suyu, gül distilatı ve gül yağı kozmetik sektöründe farklı amaçlarla kullanılabilir.

Gül suyu ve gül distilatı şu ürünlerde bulunabilir:

• Yüz spreyleri
• Tonikler
• Temizleyiciler
• Kil ve toz maskeler
• Kremler
• Losyonlar
• Serumlar
• Saç ve saç derisi bakım ürünleri
• Vücut bakım ürünleri

Gül distilatı su bazlı bir kozmetik ham maddesi olabilirken gül yağı çok daha yoğun bir aromatik bileşendir ve genellikle formüle düşük oranlarda eklenir. Kullanım oranı; ürünün türüne, formülüne, güvenlik değerlendirmesine ve yürürlükteki kozmetik gerekliliklere göre belirlenir.

Gül suyu cilt bakımında geleneksel olarak ferahlatma ve bakım amacıyla kullanılmıştır. Ancak bir kozmetik ürünün işlevi, içindeki bütün formül ve kullanım amacıyla değerlendirilmelidir. “Gül içeriyor” ifadesi tek başına tedavi edici etki anlamına gelmez.

Gül Akademisi Notu
Kozmetik kullanım ile tıbbi tedavi aynı şey değildir. Bir yüz spreyi veya tonik, hastalık tedavisi amacıyla değil, kozmetik bakım amacıyla kullanılır.

Gıda Sektöründeki Yeri

Gül suyu, Osmanlı mutfağı dâhil olmak üzere farklı mutfak geleneklerinde uzun süredir kullanılan aromatik bir üründür.

Gıda amaçlı üretilmiş uygun gül ürünleri şu alanlarda kullanılabilir:

• Tatlılar
• Lokum ve şekerlemeler
• Şerbetler
• Sütlü tatlılar
• Reçeller
• Fırın ürünleri
• İçecekler
• Aromalı şuruplar

Burada önemli bir ayrım vardır: Her kozmetik gül suyu gıdada kullanılmaya uygun değildir. Bir ürün yalnızca gıda amacıyla üretilmiş, ilgili mevzuata uygun ve üretici tarafından yenilebilir olarak belirtilmişse yiyecek ve içeceklerde kullanılmalıdır.

Farmakolojik Araştırmalar ve İlaç Geliştirme Açısından Önemi

Rosa damascena üzerine yapılan araştırmalarda uçucu yağ, çiçek ekstraktları, gül suyu ve distilasyon yan ürünleri incelenmiştir. Araştırmacılar bu materyallerin kimyasal yapısını ve çeşitli biyolojik deneylerdeki davranışını değerlendirmiştir.

Bilimsel literatürde aşağıdaki araştırma alanları yer almaktadır:

• Antioksidan kapasite
• Mikroorganizmalar üzerindeki laboratuvar etkileri
• İnflamasyonla ilişkili deneysel mekanizmalar
• Sinir sistemiyle ilişkili deneysel gözlemler
• Bitkisel fenolik bileşenler
• Distilasyon sonrası kalan gül posasının değerlendirilmesi

Ancak bu çalışmaların tamamı aynı kanıt düzeyine sahip değildir. Bir hücre kültüründe veya laboratuvar kabında görülen sonuç, insanlarda aynı etkinin oluşacağını göstermez. Hayvan çalışmaları da klinik insan araştırmalarının yerine geçmez.

2019 tarihli kapsamlı bir derleme, Rosa damascena üzerine deneysel ve bazı klinik araştırmalar bulunduğunu; ancak sonuçların kullanılan ürün, doz, uygulama yöntemi ve çalışma tasarımına göre değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir (Nayebi et al., 2019).

Bu nedenle Rosa damascena’nın farmakolojik açıdan araştırılmaya değer olması, tek başına bir gül suyu veya kozmetik ürünün hastalıkları önlediği ya da tedavi ettiği anlamına gelmez.

Bilim Ne Diyor?
“Laboratuvarda etkili bulundu” ile “insanlarda tedavi ettiği kanıtlandı” aynı cümle değildir. Güvenilir bilimsel iletişim, deneyin hangi düzeyde yapıldığını açıkça belirtir.

İlaç Sanayisinde Nasıl Değerlendirilebilir?

Gülün ilaç araştırmaları açısından önemi, çiçeklerinde ve işleme yan ürünlerinde bulunan kimyasal çeşitlilikten kaynaklanır. Araştırmacılar yeni ham maddeler veya biyolojik etkinlikler ararken:

• Uçucu bileşenleri,
• Fenolik maddeleri,
• Flavonoidleri,
• Distilasyon sonrası kalan bitkisel materyali,
• Farklı ekstraksiyon yöntemlerini inceleyebilir.

Bu çalışmalar gelecekte yeni bilimsel uygulamalara katkıda bulunabilir. Ancak geliştirme süreci; bileşenin tanımlanmasını, güvenlik değerlendirmesini, doz araştırmalarını, klinik çalışmaları ve resmî onayları gerektirir.

Dolayısıyla “ilaç sanayisinde kullanılır” yerine “farmakolojik araştırmalar ve ilaç geliştirme çalışmaları açısından incelenmektedir” demek daha doğru ve sorumlu bir ifadedir.

Coğrafi İşaret Neyi Korur?

Isparta Gülü’nün tanınırlığını destekleyen unsurlardan biri de coğrafi işaret sistemidir.

Baydar’ın çalışmasında Isparta Gülü için 6 Mayıs 2006 tarihinde coğrafi işaret tescil belgesi alındığı belirtilmektedir (Baydar, t.y.).

Bundan ayrı olarak Isparta Gülyağı, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 421 tescil numarasıyla menşe adı olarak kaydedilmiştir:

• Başvuru tarihi: 10 Ocak 2018
• Tescil tarihi: 7 Mart 2019
• Tescil ettiren: Isparta Ticaret Borsası
• Coğrafi işaret türü: Menşe adı

Belgede tanımlanan coğrafi sınır yalnızca Isparta ilini değil; Burdur, Afyonkarahisar ve Denizli’nin belirli üretim alanlarını da kapsamaktadır.

Coğrafi işaret belgesi:

• Kullanılan gülün botanik kimliğini,
• Coğrafi sınırı,
• Gül yağının belirli kimyasal ve fiziksel özelliklerini,
• Üretim yöntemini,
• Hammadde kökeninin izlenmesini,
• Denetim sürecini tanımlar.

Her Isparta ürünü coğrafi işaret logosunu otomatik olarak kullanamaz. Ürünün tescil belgesinde belirtilen coğrafi köken, üretim, ürün özelliği ve denetim koşullarına uygun olması gerekir (Türk Patent ve Marka Kurumu, 2019).

Türkiye’nin Dünya Gül Sektöründeki Yeri

Türkiye, özellikle Isparta ve çevresindeki üretim sayesinde dünyanın başlıca Rosa damascena ve gül yağı üretim merkezlerinden biridir. Bulgaristan ve Fas da ISO standardında adı geçen önemli üretici ülkelerdir (ISO, 2024).

Hasan Baydar’ın çalışmasında Isparta merkezli Göller Yöresi’nin önemli miktarda gül çiçeği, gül yağı, konkret ve absolüt ürettiği; bu ürünlerin büyük bölümünün uluslararası pazarlara sunulduğu aktarılmaktadır (Baydar, t.y.).

Üretim miktarları yıldan yıla değişebileceği için veri yılı belirtilmeden kesin güncel oranlar vermek doğru değildir. Bununla birlikte Türkiye’nin uzun üretim geçmişi, sanayi altyapısı ve ihracat deneyimi, onu uluslararası gül ürünleri sektörünün temel merkezlerinden biri hâline getirmiştir.

Isparta Gülünün Dünyaca Tanınmasının Beş Temel Nedeni

1. Doğru botanik tür

Isparta’da gül ürünleri için yetiştirilen temel tür, yoğun aromatik bileşimiyle tanınan Rosa damascena’dır.

2. Coğrafya ve iklim

Rakım, sıcaklık, sabah çiği, güneşlenme, yağış ve toprak özellikleri gülün yetişme koşullarını şekillendirir.

3. Karmaşık koku profili

Sitronellol, geraniol, nerol ve linalool gibi ana bileşenlerle çok düşük miktardaki güçlü koku molekülleri birlikte karakteristik kokuyu oluşturur.

4. Kuşaklar boyunca gelişen üretim bilgisi

Sabah hasadı, hızlı taşıma, distilasyon deneyimi, laboratuvar analizi ve kalite kontrolü Isparta’nın üretim kültürünün parçalarıdır.

5. Uluslararası kullanım ve coğrafi koruma

Isparta’nın gül ürünleri parfüm, kozmetik ve gıda sektörlerinde değerlendirilir. Isparta Gülyağı’nın menşe adı tescili ise ürün ile coğrafi köken arasındaki bağı tanımlar ve korur.

Akita Yaklaşımı

Akita Rose Water, Isparta’da yetiştirilen yağlık Rosa damascena çiçeklerinin değerini; botanik köken, üretim yöntemi ve bilimsel bilgiyle birlikte ele alır.

Akita Gül Akademisi’nin amacı, Isparta Gülü’nü yalnızca romantik bir simge olarak sunmak değil; çiçeğin bahçeden şişeye uzanan yolculuğunu anlaşılır, ölçülü ve güvenilir bilgilerle açıklamaktır.

Akita’nın üretim yaklaşımında gül suyu, distilasyonun asıl ürünü olarak ele alınır ve elde edilen distilatta doğal olarak bulunan gül yağı ayrılmaz. Bu özellik Akita ürününe özgü üretim bilgileri ve ürün analizleriyle birlikte değerlendirilmelidir; başka üretim yöntemlerini değersizleştiren bir karşılaştırma olarak kullanılmamalıdır.

Bu Bölümde Ne Öğrendik?

Isparta Gülü’nün dünyada tanınmasını sağlayan tek bir özellik yoktur.

Bu değer;

• Rosa damascena’nın botanik kimliğinden,
• Isparta’nın yetiştirme koşullarından,
• Sabah yapılan özenli hasattan,
• Karmaşık koku bileşiminden,
• Distilasyon ve ekstraksiyon bilgisinden,
• Parfüm ve kozmetik sektörlerindeki kullanımından,
• Bilimsel analizlerden,
• Coğrafi işaret korumasından doğar.

Kısacası Isparta Gülü’nün ünü, bir çiçeğin kokusundan çok daha fazlasını anlatır. Bu ün; coğrafya, bilim, gelenek ve insan emeğinin birlikte oluşturduğu bir değerdir.

Gül Akademisi Yolculuğunuza Devam Edin

Bir sonraki bölümde Rosa damascena’nın botanik özelliklerini inceleyebilir; çiçeğin yapısını, yapraklarını, gövdesini, dikenlerini, meyvesini, tohumlarını ve tozlaşma sürecini yakından tanıyabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Isparta Gülü ile Rosa damascena aynı şey midir?

Isparta Gülü adı, Isparta ve coğrafi olarak ilişkili üretim bölgelerinde yetiştirilen yağlık Rosa damascena için kullanılır. Ancak Rosa damascena yalnızca Isparta’da yetişmez.

2. Isparta Gülü neden sabah erken saatlerde toplanır?

Sabahın serinliği ve çiğ, çiçeklerin tazeliğinin ve uçucu aromatik bileşenlerinin korunmasına yardımcı olur. Sıcaklık yükseldikçe bazı uçucu maddelerin kaybı hızlanabilir.

3. Gül yağı ile gül suyu aynı koku bileşimine sahip midir?

Hayır. Bazı bileşenler yağ fazına, bazıları ise su fazına daha fazla geçer. Örneğin feniletil alkol gül suyunda gül yağına göre daha yüksek düzeylerde bulunabilir.

4. Her Isparta gül yağı coğrafi işaretli midir?

Hayır. Coğrafi işaretin kullanılabilmesi için ürünün tescil belgesinde tanımlanan coğrafi sınır, üretim yöntemi, ürün özellikleri ve denetim koşullarına uygun olması gerekir.

5. Isparta Gülü hastalıkları tedavi eder mi?

Rosa damascena üzerine farmakolojik araştırmalar vardır; ancak laboratuvar veya deneysel araştırmalar bir gül suyu ya da kozmetik ürünün hastalık tedavi ettiğini kanıtlamaz. Tıbbi kullanım iddiaları yeterli klinik kanıt ve resmî onay gerektirir.

Kaynakça

Baydar, H. (t.y.). Yağ gülü tarımı ve endüstrisi. Süleyman Demirel Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Bölümü.
Not: İncelenen PDF’de yayın tarihi bulunmadığından APA kurallarına uygun olarak “t.y.” kullanılmıştır.

Baydar, H. (2006). Oil-bearing rose (Rosa damascena Mill.) cultivation and rose oil industry in Turkey. Euro Cosmetics, 14, 13–17.

Baydar, H., & Göktürk Baydar, N. (2005). Essential oil compositions of Turkish oil rose (Rosa damascena Mill.) products. Proceedings of the 36th International Symposium on Essential Oils.

Baydar, H., Schulz, H., Krüger, H., Erbaş, S., & Kineci, S. (2008). Influence of fermentation time, hydro-distillation time and fractions on essential oil composition of Damask rose (Rosa damascena Mill.). Journal of Essential Oil Bearing Plants, 11(3), 224–232.

International Organization for Standardization. (2024). ISO 9842:2024: Essential oil of rose (Rosa × damascena Miller). ISO standardı

Nayebi, N., Khalili, N., Kamalinejad, M., & Emtiazy, M. (2019). A systematic review of the efficacy and safety of Rosa damascena Mill. with an overview on its phytopharmacological properties. Complementary Therapies in Medicine, 34, 129–140. PubMed kaydı

Türk Patent ve Marka Kurumu. (2019). Isparta Gülyağı: 421 numaralı menşe adı tescil belgesi. Tescil belgesi