Gül Posası Bir Atık mıdır?

Gül Posası Nedir? Atıktan Değerli Kaynağa Bilimsel Bir Bakış

Rosa damascena Distilasyonundan Kalan Posanın Bileşimi, Çevresel Etkileri ve Sürdürülebilir Kullanım Alanları

Bir gül çiçeğinin değeri, distilasyon tamamlandığında sona erer mi?

Rosa damascena çiçeklerinden gül yağı ve gül suyu elde edildikten sonra geriye yüksek oranda su içeren bitkisel bir materyal kalır. Gül posası olarak adlandırılan bu materyal, uzun yıllar boyunca üretim sonunda ortaya çıkan bir atık olarak değerlendirilmiştir.

Oysa bilimsel araştırmalar, gül posasının bitkisel lifler, mineral elementler ve geri kazanılabilecek bazı fenolik bileşikler içerebildiğini göstermektedir.

Bu özellikler, gül posasının kompostlaştırmadan biyoçar üretimine, biyogazdan bitkisel bileşiklerin geri kazanılmasına kadar farklı alanlarda araştırılmasına olanak sağlamaktadır.

Ancak bir materyalin değerli bileşikler içermesi, her kullanım alanı için doğrudan uygun veya güvenli olduğu anlamına gelmez. Üretim yöntemi, kimyasal bileşimi, mikrobiyolojik özellikleri ve kullanım amacı birlikte değerlendirilmelidir.

Peki gül posası gerçekten değerlendirilebilir bir kaynak mıdır? Hangi kullanım alanları bilimsel araştırmalarla desteklenmektedir ve hangi koşullarda çevresel bir risk oluşturabilir?

Bu Akita Gül Akademisi yazısında, Rosa damascena distilasyonundan kalan gül posasını bilimsel araştırmalar ışığında inceleyeceğiz.

BÖLÜM I — GÜL POSASINI TANIYALIM

1. Gül posası nasıl oluşur?

Rosa damascena çiçekleri, gül yağı ve gül suyu üretiminde çoğunlukla suyla damıtma veya uygun buharlı distilasyon yöntemleriyle işlenir.

Distilasyon sırasında su buharı, çiçekte bulunan uçucu aromatik bileşenlerin bir bölümünü beraberinde taşır. Buharın soğutulmasıyla yoğunlaşan karışımda aromatik su ve üretim yöntemine bağlı olarak ayrılabilen bir yağ fazı elde edilir.

Ancak distilasyon, gül çiçeğinin bütün bileşenlerini uzaklaştırmaz.

İşlem tamamlandığında kazanda çiçeğin yumuşamış bitkisel dokuları ve su kalır.

Bu kalıntının katı veya yarı katı bitkisel bölümü gül posası, diğer bir ifadeyle distilasyon sonrası gül biyokütlesi olarak tanımlanır.

Gül posası şunları içerebilir:

• Gül taç yaprakları ve diğer çiçek dokuları

• Yüksek miktarda su

• Selüloz, hemiselüloz ve lignin

• Uçucu olmayan bitkisel bileşikler

• Çeşitli mineral elementler

• Bazı fenolik bileşikler

• Distilasyon sonrasında kalabilen düşük miktarlarda aromatik maddeler

Bu nedenle gül posası, yalnızca üretimden geriye kalan değersiz bir materyal olarak değerlendirilmemelidir.

Gül Akademisi Bilgi Notu: Üretim kalıntıları aynı şey değildir

Gül işleme sürecinde farklı sıvı ve katı materyaller ortaya çıkabilir.

Bu materyallerin bileşimleri ve kullanım alanları aynı değildir.

Örneğin katı gül posası üzerinde yapılan bir mineral analizinin sonucu, gül suyunun mineral içeriğini göstermez.

Benzer şekilde posa suyunda ölçülen antioksidan aktivite, bütün gül sularında aynı aktivitenin bulunduğu anlamına gelmez.

2. Gül posasına neden atık denir?

Bir üretim sürecinde asıl hedeflenen ürünlerin dışında kalan ve henüz ekonomik kullanım alanı bulunmayan materyaller genellikle üretim artığı veya atık olarak tanımlanır.

Gül yağı üretiminde temel ticari ürün gül yağıdır. Gül suyu da değerlendirilebilen önemli bir distilasyon ürünüdür.

Kazanda kalan bitkisel posa ise yüksek su içeriği, depolama güçlükleri ve işleme maliyetleri nedeniyle her zaman ekonomik olarak değerlendirilememiştir.

Gül posasının nem oranı ne kadardır?

Baydar, Erbaş, Şanlı ve Kara tarafından 2019 yılında yayımlanan araştırmada, suya doygun yaş gül posasının ortalama %91,7 oranında su içerdiği belirlenmiştir.

Bu, araştırmada incelenen yaş posanın yalnızca yaklaşık %8,3'ünün kuru madde olduğu anlamına gelir.

Örneğin aynı nem oranına sahip 100 kilogram yaş gül posasında yaklaşık 91,7 kilogram su ve 8,3 kilogram kuru madde bulunur.

Bu oran bütün üretim koşulları için sabit değildir; ancak yüksek nemin taşıma ve işleme üzerindeki etkisini açıklamaktadır.

Yüksek nem nedeniyle gül posası:

• Ağırdır ve taşınması maliyetlidir.

• Fazla depolama alanı gerektirebilir.

• Uzun süre bekletildiğinde hızla ayrışabilir.

• Fermantasyon ve kötü koku oluşturabilir.

• Sızıntı suyu meydana getirebilir.

• Kısa hasat döneminde büyük miktarlarda birikebilir.

Dolayısıyla gül posasının değerlendirilmesi yalnızca yeni ürün geliştirme konusu değildir. Aynı zamanda üretimin çevresel yönetimi açısından da önemlidir.

Kaynak: Baydar ve ark. (2019).

3. Gül posası doğal olduğuna göre çevreye zararsız mıdır?

Hayır.

Bir materyalin bitkisel kökenli veya biyolojik olarak parçalanabilir olması, çevreye kontrolsüz biçimde bırakılmasının zararsız olduğu anlamına gelmez.

Büyük miktarda yaş gül posası aynı yerde biriktiğinde mikroorganizmalar organik maddeleri parçalamaya başlar.

Bu süreçte:

• Kötü kokular oluşabilir.

• Böcek ve diğer organizmaların yoğunluğu artabilir.

• Organik madde içeren sızıntı suları ortaya çıkabilir.

• Sızıntılar toprağa ve yüzey sularına ulaşabilir.

• Sulara karışan yüksek organik yük, mikrobiyal ayrışma sırasında çözünmüş oksijenin azalmasına katkıda bulunabilir.

Bu etkilerin büyüklüğü, posa miktarına ve çevresel koşullara bağlıdır.

Bilimsel açıklama: Organik yük nedir?

Organik yük, bir ortamda bulunan ve mikroorganizmalar tarafından parçalanabilen organik maddelerin miktarıyla ilişkili bir kavramdır.

Bu maddelerin çok yüksek miktarda su ortamına ulaşması, ayrışma sırasında oksijen tüketimini artırabilir.

Bu nedenle organik atıkların kontrollü toplanması ve işlenmesi önemlidir.

Gül Akademisi Notu: Doğal bir materyal, uygun şekilde yönetildiğinde değerli bir kaynak olabilir. Ancak kontrolsüz birikmesi çevresel sorunlara neden olabilir.

4. Gül yağı alındıktan sonra posada hangi maddeler kalır?

Gül distilasyonu özellikle su buharıyla taşınabilen uçucu maddelerin ayrılmasına dayanır.

Ancak gül çiçeğinin yapısında yalnızca uçucu yağ bulunmaz.

Distilasyon sonrasında farklı bileşik gruplarının bir bölümü bitkisel materyalde kalabilir.

Selüloz, hemiselüloz ve lignin

Bu maddeler bitki hücre duvarlarının önemli yapısal bileşenleridir.

Bitkisel liflerin temelini oluşturan bu bileşikler, organik materyalin kompostlaştırılması ve farklı biyokütle teknolojileri açısından önem taşır.

Mineral elementler

Gül çiçeğinde bulunan azot, fosfor, potasyum, kalsiyum ve magnezyum gibi elementlerin bir bölümü distilasyon sonrasında katı materyalde kalabilir.

Bu elementler bitki beslenmesi bakımından önemlidir.

Ancak bir materyalin mineral içermesi, o elementlerin tamamının bitkiler tarafından hemen kullanılabileceği anlamına gelmez.

Fenolik bileşikler

Fenolik bileşikler, bitkilerin savunma sistemlerinde, renk oluşumunda ve çevresel koşullara verdiği tepkilerde rol oynayan geniş bir kimyasal madde grubudur.

Bu bileşiklerin hepsi uçucu değildir.

Dolayısıyla distilasyondan sonra bitkisel materyalde bazı fenolik bileşikler bulunabilir.

Kalan aromatik maddeler

Distilasyon süresi, sıcaklığı, kullanılan su miktarı ve üretim yöntemine bağlı olarak posada bazı aromatik bileşenler düşük miktarlarda kalabilir.

Ancak bu durum, posadan ikinci kez gül yağı elde edilmesinin her koşulda ekonomik olacağı anlamına gelmez.

Bilimsel sonuç: Distilasyon gül çiçeğinin bütün bileşenlerini uzaklaştırmaz. Bu nedenle çiçeğin değeri yalnızca elde edilen gül yağı miktarıyla ölçülmemelidir.

5. Gül posasının mineral içeriği: Bilimsel analiz sonuçları

Gül posasının tarımsal değerlendirme potansiyelini araştıran önemli çalışmalardan biri, Hasan Baydar, Sabri Erbaş, Arif Şanlı ve Nimet Kara tarafından 2019 yılında yayımlanmıştır.

Araştırmacılar, kurutulmuş Rosa damascena posasında bulunan elementleri analiz etmişlerdir.

Kuru gül posasında belirlenen başlıca makro besin elementleri

Araştırmada ayrıca demir, mangan, çinko, bakır ve bor gibi elementler de belirlenmiştir.

Bu bulgular, incelenen kuru gül posasının özellikle azot ve çeşitli mineral elementler bakımından dikkate değer bir bileşime sahip olduğunu göstermektedir.

Bu değerler nasıl yorumlanmalıdır?

Tabloda verilen miktarlar kuru posa üzerinden belirlenmiştir.

Yaş posanın yaklaşık %91,7 oranında su içerdiği dikkate alındığında, bu değerlerin yaş posaya doğrudan uygulanması doğru olmaz.

Ayrıca araştırmada ölçülen oranlar bütün gül posalarının değişmeyen özellikleri değildir.

Mineral bileşimi şu faktörlerden etkilenebilir:

• Toprak özellikleri

• Gübreleme uygulamaları

• Yetiştirme koşulları

• Hasat zamanı

• Distilasyon yöntemi

• Kullanılan su miktarı

• Posanın bekleme süresi

• Kurutma yöntemi

Dolayısıyla gül posasının tarımsal veya endüstriyel amaçla kullanılması planlanıyorsa temsil edici numuneler üzerinde güncel analizler yapılmalıdır.

Kaynak: Baydar, H., Erbaş, S., Şanlı, A. ve Kara, N. (2019).

BÖLÜM II — ÇEVRESEL GÜVENLİK VE TARIMSAL DEĞERLENDİRME

6. Gül posasında ağır metal bulunabilir mi?

Bitkiler topraktan yalnızca gelişmeleri için gerekli besin elementlerini değil, ortamda bulunan başka elementleri de alabilir.

Bu nedenle bitkisel kökenli materyallerin gübre, kompost veya farklı hammaddeler olarak kullanılmasında potansiyel toksik elementlerin analiz edilmesi önemlidir.

Baydar ve arkadaşlarının 2019 tarihli araştırmasında gül posasında alüminyum, kalay, nikel ve kurşun gibi elementler de ölçülmüştür.

Araştırma sonuçları ne anlama gelir?

Çalışma, incelenen posa örneğinin element bileşimi hakkında değerli bilgiler sunmaktadır.

Bununla birlikte, ağır metal sınırlarına ilişkin sonuçlar değerlendirilirken önemli bir metodolojik ayrıntıya dikkat edilmelidir.

Çalışmada kalay (Sn) miktarı 0,109 mg/g, başka bir ifadeyle 109 mg/kg olarak raporlanmıştır. Aynı yayında karşılaştırma amacıyla 10 mg/kg sınırından söz edilmesine rağmen tüm ilgili elementlerin sınırların altında kaldığı belirtilmiştir.

Bu iki ifade arasında sayısal bir uyumsuzluk bulunmaktadır.

Ayrıca çalışmada atıf yapılan 2018 tarihli gübre yönetmeliğinde kalay sınırının uygulanmasına ilişkin özel bir kapsam tanımlanmıştır. Kalay analizi, söz konusu hüküm kapsamında hayvansal kökenli organik gübre hammaddeleri ve ürünleri için öngörülmüştür.

Bu nedenle tek bir ölçüm ve genel sınır karşılaştırmasından hareketle bitkisel gül posasının mevzuata uygun veya aykırı olduğu sonucuna varılamaz.

Güvenlik nasıl belirlenmelidir?

Bir materyalin belirli bir kullanım için güvenli olduğu, yalnızca birkaç mineral analizine dayanılarak söylenemez.

Değerlendirme yapılırken:

• Ürünün kullanım amacı

• Güncel ve uygulanabilir mevzuat

• İlgili potansiyel toksik elementlerin tamamı

• Kullanılacak miktar

• Toprak ve çevre koşulları

• Mikrobiyolojik özellikler

• Gerekli diğer güvenlik analizleri

birlikte dikkate alınmalıdır.

Gül Akademisi Bilimsel Notu: Bir araştırmada elde edilen uygun sonuçlar, bütün üreticilerden çıkan gül posalarının analiz yapılmadan güvenli kabul edilebileceği anlamına gelmez.

7. Gül posası organik gübre midir?

Gül posası bitkisel kökenli organik madde ve çeşitli besin elementleri içerir.

Bu nedenle organik gübre veya toprak iyileştirici geliştirilmesinde kullanılabilecek bir hammadde olarak değerlendirilebilir.

Ancak distilasyon kazanından çıkan yaş posa doğrudan:

• Olgun kompost

• Standardize edilmiş organik gübre

• Güvenliği doğrulanmış toprak iyileştirici

olarak kabul edilmemelidir.

Organik madde ile organik gübre arasındaki fark

Organik madde, bitkisel veya hayvansal kökenli karbon içeren maddeleri kapsayan geniş bir kavramdır.

Organik gübre ise belirli özellikleri, kullanım amacı ve ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilen bir üründür.

Bir materyalin ticari gübre olarak kullanıma uygunluğu araştırılırken şu özelliklerin incelenmesi gerekebilir:

• Nem oranı

• Organik madde ve organik karbon miktarı

• Karbon/azot oranı (C/N)

• pH

• Elektriksel iletkenlik ve tuzluluk

• Bitki besin elementleri

• Potansiyel toksik elementler

• Mikrobiyolojik kalite

• Bitki gelişimini baskılayabilecek bileşikler

• Ürünün kararlılığı ve olgunluk düzeyi

Sonuç: Gül posası organik gübre üretimi için değerli bir başlangıç materyali olabilir. Ancak kullanıma hazır bir gübre olarak değerlendirilmesi ayrı bir işlem ve doğrulama süreci gerektirir.

8. Ham gül posası doğrudan toprağa uygulanabilir mi?

Gül posasının besin elementi içermesi, taze ve işlenmemiş hâlinin yüksek miktarlarda doğrudan toprağa uygulanmasının her zaman yararlı olacağı anlamına gelmez.

Ham posa toprağa verildiğinde mikroorganizmalar organik maddeleri parçalamaya başlar.

Bu süreç, uygulama miktarına ve çevresel koşullara bağlı olarak bazı sorunlara yol açabilir.

Olası etkiler

Oksijen dengesinde değişim: Yoğun mikrobiyal ayrışma, özellikle hava hareketinin sınırlı olduğu koşullarda oksijen tüketimini artırabilir.

Geçici ayrışma ürünleri: Uygun olmayan koşullarda bitki gelişimini olumsuz etkileyebilecek bazı bileşikler oluşabilir.

Toprak özelliklerinde değişim: pH, tuzluluk ve besin elementlerinin kullanılabilirliği etkilenebilir.

Çimlenme sorunları: Bazı bitkilerde tohum çimlenmesi veya fide gelişimi olumsuz etkilenebilir.

Fiziksel sorunlar: Çok kalın posa tabakaları toprağın hava ve su hareketini değiştirebilir.

Bu etkiler her koşulda aynı şekilde gerçekleşmez.

Gül posasının doğrudan kullanımında materyalin özellikleri, uygulama dozu, toprak türü ve yetiştirilecek bitki birlikte değerlendirilmelidir.

Erdal ve Aydemir'in 2003 tarihli çalışması da gül posasının doğrudan ve zenginleştirilmiş formlarının tarımsal kullanım olanaklarını inceleyen araştırmalar arasında yer almaktadır.

9. Kompostlaştırma neden önemlidir?

Kompostlaştırma, organik maddelerin kontrollü koşullarda mikroorganizmalar tarafından parçalanarak daha kararlı bir materyale dönüşmesidir.

Gül posası, uygun şekilde kompostlaştırıldığında tarımsal kullanım açısından değerlendirilme potansiyeline sahiptir.

Gül posası nasıl kompostlaştırılır?

Endüstriyel veya kontrollü bir kompostlaştırma sürecinde genel olarak şu aşamalar izlenir:

1. Toplama: Distilasyon sonrası posa uygun ve kontrollü bir alanda toplanır.

2. Fazla suyun azaltılması: Materyalin çok yüksek nemi gerektiğinde azaltılır.

3. Karışımın hazırlanması: Posa, ihtiyaç duyulursa kuru yaprak, saman veya benzeri karbon bakımından zengin materyallerle karıştırılır.

4. Nem ve sıcaklık kontrolü: Mikrobiyal ayrışma için uygun koşullar izlenir.

5. Havalandırma: Oksijenin yeterli olması için uygun karıştırma ve havalandırma sağlanır.

6. Olgunlaştırma: Materyalin daha kararlı hâle gelmesi beklenir.

7. Son ürün analizi: Kompost, kullanım amacına göre değerlendirilir.

Karbon/azot oranı neden önemlidir?

Mikroorganizmalar organik maddeleri ayrıştırırken hem karbona hem de azota ihtiyaç duyar.

Karbon enerji kaynağı olarak, azot ise hücresel yapıların oluşturulmasında önem taşır.

Bu iki element arasındaki denge, kompostlaştırma sürecinin verimliliğini etkiler.

Gül posasının azot içeriği dikkate alındığında karbon bakımından zengin materyallerle karıştırılması uygun olabilir.

Ancak ideal karışım oranı, posanın gerçek nem ve karbon/azot değerleri ölçülmeden kesin olarak belirlenmemelidir.

Kompostlaştırmanın olası yararları

İyi yönetilen bir süreç:

• Organik materyalin kararlılığını artırabilir.

• Yaş posanın hacmini azaltabilir.

• Koku sorunlarının kontrolüne yardımcı olabilir.

• Tarımsal değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.

• Ham materyalin bitkiler üzerindeki bazı olumsuz etkilerini azaltabilir.

Gül Akademisi Notu: Kompostlaştırılmış bir ürünün kullanıma uygunluğu yalnızca işlem süresine göre değil, olgunluk ve güvenlik özellikleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

BÖLÜM III — GÜL POSASININ BİLİMSEL VE ENDÜSTRİYEL POTANSİYELİ

10. Gül posasında antioksidan bileşikler bulunabilir mi?

Gül çiçeğinde bulunan bütün bileşikler distilasyon sırasında uzaklaştırılmaz.

Özellikle uçucu olmayan bazı fenolik bileşikler işlem sonrasında katı bitkisel materyalde kalabilir.

Bu durum, gül posasının değerli bileşiklerin geri kazanılması açısından araştırılmasına olanak sağlamaktadır.

Fenolik bileşikler nedir?

Fenolik bileşikler, bitkilerde doğal olarak bulunan ve çeşitli kimyasal yapılara sahip maddelerdir.

Bu bileşiklerin bazıları laboratuvar koşullarında antioksidan özellikler gösterebilir.

Ancak antioksidan kapasite, kullanılan ekstraksiyon yöntemine ve analiz koşullarına bağlıdır.

2020 yılında yayımlanan bilimsel araştırma

Liu ve arkadaşları tarafından 2020 yılında Chinese Herbal Medicines dergisinde yayımlanan Antioxidation and Active Constituents Analysis of Flower Residue of Rosa damascena başlıklı araştırmada, Rosa damascena çiçek kalıntılarından elde edilen bir ekstrakt incelenmiştir.

Araştırmacılar DPPH ve ABTS yöntemleriyle laboratuvar ortamında antioksidan aktiviteyi değerlendirmiştir.

Ayrıca ekstrakttan bazı fenolik bileşikler ayrıştırılarak tanımlanmıştır.

Tanımlanan bileşikler arasında:

• Kuersetin

• Kaempferol

• Gallik asit

• Protokateşik asit

• Metil gallat

gibi maddeler bulunmaktadır.

Bu sonuçlar, distilasyon sonrası gül kalıntılarının fenolik bileşiklerin geri kazanılması açısından araştırılmaya değer olduğunu göstermektedir.

Bu bulgular neyi kanıtlar?

Araştırma, incelenen gül kalıntısı ekstraktının belirli laboratuvar koşullarında antioksidan aktivite gösterdiğini ortaya koymaktadır.

Ancak şu sonuçları doğrudan kanıtlamaz:

• Ham gül posasının yenildiğinde aynı etkiyi göstereceğini

• Cilde uygulandığında yaşlanmayı önleyeceğini

• Her gül posasının aynı miktarda fenolik bileşik içerdiğini

• Bir hastalığın tedavisinde etkili olduğunu

Çünkü laboratuvar ortamında hazırlanmış yoğunlaştırılmış bir ekstrakt ile ham gül posası aynı materyal değildir.

Bilimsel sonuç: Gül posası, fenolik bileşiklerin geri kazanılması ve antioksidan potansiyelin incelenmesi açısından araştırılabilecek bir biyokütle kaynağıdır.

Kaynak: Liu ve ark. (2020).

11. Gül posasından biyoçar üretilebilir mi?

Biyoçar, bitkisel veya diğer uygun biyokütlelerin oksijenin sınırlı olduğu kontrollü koşullarda ısıtılmasıyla elde edilen karbon bakımından zengin bir materyaldir.

Bu işlem genellikle piroliz olarak adlandırılır.

Biyoçarın bazı türleri, uygun özelliklere sahip olmaları hâlinde toprak iyileştirme çalışmalarında değerlendirilebilir.

Gül posasıyla yapılan araştırma

Alaboz ve Işıldar tarafından 2018 yılında yayımlanan araştırmada, gül posası ve elma posasından elde edilen biyoçarların kumlu toprağın bazı fiziksel özellikleri üzerindeki etkileri incelenmiştir.

Araştırmacılar biyoçarları belirli oranlarda toprağa uygulamış ve laboratuvar koşullarında değerlendirmiştir.

Çalışmada özellikle:

• Toprak agregasyonu

• Toprağın nem tutma özellikleri

• Farklı biyoçar uygulama oranları

incelenmiştir.

Bulgular, gül posası biyoçarının kumlu toprağın bazı nem tutma özelliklerinin geliştirilmesi bakımından araştırılmaya değer olduğunu göstermiştir.

Ancak bu sonuçlar bütün toprak türleri veya bütün biyoçarlar için aynı etkinin görüleceği anlamına gelmez.

Biyoçar üretimi açık alanda yakma işlemi değildir

Kontrollü biyoçar üretimi, posanın açık alanda yakılmasından farklıdır.

İşlemde sıcaklık, oksijen koşulları ve oluşabilecek gazlar kontrol edilmelidir.

Ayrıca elde edilen biyoçarın tarımsal kullanım öncesinde uygunluk analizlerinden geçirilmesi gerekir.

Kaynak: Alaboz ve Işıldar (2018).

12. Gül posası başka hangi alanlarda değerlendirilebilir?

Gül posasının kullanım olanakları kompost ve biyoçarla sınırlı değildir.

Bilimsel çalışmalar farklı biyolojik ve endüstriyel değerlendirme yöntemlerini de incelemektedir.

Biyogaz üretimi

Biyogaz, organik maddelerin oksijensiz ortamda mikroorganizmalar tarafından parçalanması sonucunda oluşan, metan içeren gaz karışımıdır.

Gül posası uygun sistemlerde biyogaz üretimi için araştırılabilecek bir hammaddedir.

Ancak elde edilebilecek gaz miktarı şu faktörlere bağlıdır:

• Kuru madde oranı

• Parçalanabilir organik madde içeriği

• İşlem sıcaklığı

• Bekleme süresi

• Mikroorganizma topluluğu

• Kullanılan reaktör sistemi

Bu nedenle teknik olarak biyogaz üretilebilmesi, her tesis için ekonomik bir yatırım olduğu anlamına gelmez.

Doğal boya üretimi

Gül posasında kalabilen bazı renk ve fenolik bileşikler, doğal boyama araştırmalarında değerlendirilebilir.

Özellikle tekstil materyallerinin boyanmasına yönelik çalışmalar, gül işleme kalıntılarının alternatif kullanım alanlarından biridir.

Ancak elde edilen rengin tonu ve kalıcılığı:

• Ekstraksiyon yöntemine

• Kullanılan mordan maddesine

• Sıcaklığa

• İşlem süresine

• Tekstil lifinin özelliklerine

bağlı olarak değişebilir.

Doğal boya elde edilmesi, her zaman yüksek renk dayanıklılığı sağlanacağı anlamına gelmez.

Hayvan yetiştiriciliğinde altlık materyali

Aktan ve Sağdıç tarafından 2004 yılında yayımlanan bir araştırmada kurutulmuş gül posasının etlik piliç yetiştiriciliğinde altlık materyali olarak kullanımı incelenmiştir.

Araştırmada gül posası, geleneksel ahşap talaşı altlığıyla karşılaştırılmıştır.

Çalışmada bazı mikrobiyolojik ölçümlerde farklılıklar gözlenmiş, incelenen koşullarda hayvan performansında olumsuz bir etki bildirilmemiştir.

Ancak bu çalışmanın önemli bir sınırı vardır:

Araştırma, gül posasının hayvanlara yem olarak verilmesini değil, zeminde altlık materyali olarak kullanılmasını incelemiştir.

Dolayısıyla bu sonuç, gül posasının doğrudan hayvan yemi olarak güvenli olduğunu kanıtlamaz.

Fenolik bileşiklerin geri kazanılması

Gül posasından uygun ekstraksiyon ve saflaştırma yöntemleriyle farklı bitkisel bileşiklerin geri kazanılması da araştırılmaktadır.

Bu bileşikler gelecekte çeşitli endüstriyel uygulamalar için değerlendirilebilir.

Ancak elde edilen her ekstraktın doğrudan gıda veya kozmetik hammaddesi olarak kullanılabileceği düşünülmemelidir.

Ürün geliştirme için bileşim, saflık, güvenlik, stabilite ve mevzuat uygunluğu ayrıca araştırılmalıdır.

13. Gül posası gıda, hayvan yemi veya kozmetikte kullanılabilir mi?

Gül posasının yeni ürünlerin geliştirilmesinde kullanılabilmesi bilimsel açıdan ilgi çekici bir araştırma alanıdır.

Özellikle son yıllarda tarımsal ve endüstriyel üretim kalıntılarının yeniden değerlendirilmesine yönelik çalışmalar artmaktadır.

Kolev ve arkadaşları tarafından 2025 yılında Processes dergisinde yayımlanan bir literatür derlemesi, Rosa damascena yağı endüstrisinde oluşan kalıntıların gıda ve yem bileşenleri açısından araştırma potansiyelini ele almıştır.

Ancak bu tür bilimsel incelemeler, ham gül posasının her kullanım için güvenli olduğu anlamına gelmez.

Gıda uygulamaları

Gıda üretiminde kullanılabilecek bir materyalin mikrobiyolojik ve kimyasal güvenliği değerlendirilmelidir.

Ayrıca ekstraksiyon yöntemleri, istenmeyen kalıntılar, ürün standardizasyonu ve kullanım miktarı önemlidir.

Hayvan yemi uygulamaları

Bir materyalin hayvan yemi olarak değerlendirilmesi için yalnızca besin elementi içermesi yeterli değildir.

Sindirim özellikleri, besin değeri, olası istenmeyen maddeler ve hayvan türüne uygunluk gibi faktörler ayrıca araştırılmalıdır.

Kozmetik uygulamaları

Gül posasından elde edilen belirli bileşikler kozmetik hammadde geliştirme açısından araştırılabilir.

Ancak ham posa ile saflaştırılmış ve karakterize edilmiş bir kozmetik bileşen aynı şey değildir.

Kozmetik kullanım için:

• Kimyasal bileşim

• Mikrobiyolojik kalite

• Saflık

• İstenmeyen kalıntılar

• Toksikolojik değerlendirme

• Stabilite

• Kullanım konsantrasyonu

• İlgili mevzuat

gibi unsurlar değerlendirilmelidir.

Gül Akademisi Güvenlik Notu

Bilimsel araştırmalarda gül posasının yararlı bileşikler içerebildiğinin gösterilmesi, evde hazırlanarak yenilmesini, içeceklere katılmasını veya doğrudan cilde uygulanmasını önerdiğimiz anlamına gelmez.

Doğru yaklaşım, gül posasını yeni ürünlerin geliştirilebileceği bir araştırma hammaddesi olarak değerlendirmektir.

BÖLÜM IV — SÜRDÜRÜLEBİLİR GÜL ENDÜSTRİSİNİN GELECEĞİ

14. Her gül posası aynı özelliklere mi sahiptir?

Hayır.

Gül posasının kimyasal ve fiziksel özellikleri birçok faktöre bağlı olarak değişebilir.

Başlıca değişkenler şunlardır:

• Gül türü ve çeşidi

• Yetiştirme bölgesi

• Toprak ve iklim koşulları

• Tarımsal uygulamalar

• Hasat zamanı

• Hasat sonrası bekleme süresi

• Distilasyon yöntemi

• Kazana eklenen su miktarı

• Distilasyon sıcaklığı ve süresi

• Posanın sıkılıp sıkılmaması

• Kurutma yöntemi

• Depolama süresi

Bu nedenle bilimsel bir çalışmada incelenen gül posası örneğinin özellikleri, bütün gül posalarının özellikleri olarak kabul edilmemelidir.

Akita Gül Akademisi Notu: Üretim yönteminin önemi

Gül posasının özelliklerini değerlendirirken distilasyon yönteminin de dikkate alınması gerekir.

Geleneksel gül yağı üretiminde uçucu yağın su fazından ayrılması hedeflenirken, Akita Yağı Alınmamış Gül Distilatı üretim yaklaşımında doğal gül yağı fraksiyonunun ayrı bir ürün olarak uzaklaştırılmadan distilatta korunması amaçlanır.

Bu üretim yaklaşımı farklılığı, bitkisel materyalin işlem sürecini ve bileşenlerin dağılımını etkileyebilecek bir araştırma değişkenidir.

Ancak farklı yöntemlerin geriye kalan posanın fenolik, mineral veya başka bileşenleri üzerindeki etkileri karşılaştırmalı analiz yapılmadan kesin olarak söylenemez.

Bu nedenle geleneksel gül yağı üretiminden elde edilen posa üzerinde yapılan araştırmaların sonuçları, Akita'nın üretiminden elde edilebilecek posaya doğrudan aktarılmamalıdır.

Üretim yöntemine özgü araştırmalar, farklı distilasyon sistemlerinin yalnızca elde edilen ürünleri değil, geriye kalan biyokütleyi de nasıl etkilediğini anlamamıza yardımcı olabilir.

15. Atıktan kaynağa: Döngüsel gül üretimi

Döngüsel ekonomi, üretimde kullanılan kaynakların mümkün olduğunca verimli değerlendirilmesini ve ortaya çıkan materyallerin uygun koşullarda yeniden kullanılmasını amaçlar.

Bu yaklaşımda bir üretim sürecinin kalıntıları, başka bir sürecin hammaddesi hâline gelebilir.

Rosa damascena endüstrisinde gül posasının değerlendirilmesi şu alanlarda potansiyel sağlayabilir:

• Fabrikalarda biriken organik atık miktarının azaltılması

• Kontrolsüz atık boşaltımının önlenmesi

• Organik maddenin kompost olarak değerlendirilmesi

• Uygun koşullarda toprak iyileştirici geliştirilmesi

• Biyoçar üretimi

• Biyogaz üretimi

• Fenolik bileşiklerin geri kazanılması

• Alternatif biyomalzemelerin geliştirilmesi

• Bölgesel ekonomik değerin artırılması

Ancak burada önemli bir soru vardır:

Bir materyal laboratuvarda değerlendirilebiliyorsa, aynı işlem endüstriyel ölçekte de uygulanabilir mi?

Her zaman değil.

Bir yöntemin ekonomik ve çevresel açıdan uygulanabilir olabilmesi için yalnızca teknik olarak çalışması yeterli değildir.

Yeni kullanım alanları nasıl değerlendirilmelidir?

Bilimsel ve endüstriyel değerlendirme şu unsurları birlikte ele almalıdır:

Teknik uygulanabilirlik: Yöntem yeterli miktarda ve uygun kalitede ürün sağlayabiliyor mu?

Güvenlik: Elde edilen materyal hedeflenen kullanım açısından güvenli mi?

Enerji tüketimi: İşlem için ne kadar enerji gerekiyor?

Su tüketimi: Üretimde kullanılan su miktarı sürdürülebilir mi?

Ekonomik maliyet: Toplama, taşıma, kurutma ve işleme maliyetleri karşılanabiliyor mu?

Çevresel etki: Yeni süreç gerçekten çevresel yükü azaltıyor mu?

Mevzuat: Son ürünün üretimi ve piyasaya sunulması ilgili düzenlemelere uygun mu?

Bu değerlendirme yapılmadan yalnızca laboratuvar sonuçlarına dayanarak bir yöntemin sürdürülebilir olduğu söylenemez.

Gül Posasının Değerlendirilmesinde Bilimsel Durum

Bu tablo, araştırılan kullanım alanlarını özetlemektedir. Bütün yöntemlerin ticari ölçekte doğrulanmış veya aynı ölçüde uygulanabilir olduğu anlamına gelmez.

Doğru Bilinen Yanlışlar

“Gül yağı alındıktan sonra çiçekte değerli hiçbir madde kalmaz.”

Yanlış. Distilasyon özellikle uçucu bileşenlerin bir bölümünü ayırır. Geriye kalan materyalde bitkisel lifler, mineral elementler ve bazı uçucu olmayan bileşikler bulunabilir.

“Gül posası doğal olduğu için çevreye bırakılabilir.”

Yanlış. Büyük miktarda yaş organik materyal kontrolsüz bırakıldığında koku, sızıntı suyu ve organik kirlilik oluşturabilir.

“Gül posası zaten organik gübredir.”

Eksik bir ifadedir. Gül posası organik gübre veya toprak iyileştirici üretiminde kullanılabilecek bir hammaddedir. Ham posa ile olgun, analiz edilmiş ve kullanım amacı belirlenmiş kompost aynı değildir.

“Gül posasında antioksidan varsa doğrudan yenilebilir veya cilde uygulanabilir.”

Yanlış. Laboratuvar ortamında belirlenen antioksidan kapasite, insanlarda güvenli ve etkili kullanım anlamına gelmez.

“Bütün gül posaları aynı mineral ve fenolik madde içeriğine sahiptir.”

Yanlış. Bileşim; yetiştirme, hasat, distilasyon ve depolama koşullarına göre değişebilir.

“Gül posasından yeni bir ürün üretilebiliyorsa bu yöntem mutlaka sürdürülebilirdir.”

Yanlış. Sürdürülebilirlik değerlendirmesinde enerji, su, maliyet, güvenlik ve çevresel etkiler birlikte incelenmelidir.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Gül posası nedir?

Gül posası, Rosa damascena çiçeklerinin distilasyonundan sonra kazanda kalan, yüksek oranda su içeren bitkisel materyaldir.

Gül posasının içinde hangi maddeler bulunur?

Bitkisel lifler, organik maddeler, azot, fosfor, potasyum, kalsiyum ve magnezyum gibi elementler ile bazı fenolik bileşikler bulunabilir. Miktarları üretim koşullarına göre değişir.

Gül posası çöpe atılmalı mıdır?

Öncelik, posanın kontrolsüz biçimde çevreye bırakılmaması ve uygun değerlendirme yöntemlerinin araştırılmasıdır. Değerlendirilemeyen materyal ilgili atık yönetimi kurallarına göre uzaklaştırılmalıdır.

Gül posası bahçelerde kullanılabilir mi?

Uygun şekilde kompostlaştırılmış, olgunluğu ve kullanım güvenliği değerlendirilmiş materyaller bahçecilikte kullanılabilir. Taze posanın kontrolsüz ve yüksek miktarda uygulanması önerilmez.

Gül posasından yeniden gül yağı elde edilebilir mi?

Distilasyon sonrasında uçucu yağın önemli bir bölümü ayrılmış olur. Posada düşük miktarda aromatik bileşik kalabilse de yeniden işlem yapılmasının teknik ve ekonomik verimi ayrıca araştırılmalıdır.

Gül posasından biyoçar üretilebilir mi?

Evet. Gül posasından elde edilen biyoçarın kumlu toprakların bazı fiziksel özelliklerine etkisini inceleyen bilimsel araştırmalar bulunmaktadır. Ancak üretim kontrollü teknik koşullar gerektirir.

Gül posası hayvan yemi midir?

Ham gül posası kendiliğinden hayvan yemi olarak kabul edilemez. Bu amaçla değerlendirilmesi için besin değeri, sindirilebilirlik, güvenlik ve mevzuat açısından araştırılması gerekir.

Gül posası kozmetik hammaddesi olabilir mi?

Gül posasından uygun yöntemlerle elde edilen ve karakterize edilen bazı ekstraktlar kozmetik araştırmalarında değerlendirilebilir. Ancak ham posanın doğrudan cilde uygulanması aynı şey değildir.

Bütün üreticilerin gül posası aynı mıdır?

Hayır. Gül türü, yetiştirme koşulları, distilasyon yöntemi, işlem süresi ve depolama koşulları bileşimi etkileyebilir.

Sonuç: Gül Posası Atık mı, Değerli Bir Kaynak mı?

Gül posası, Rosa damascena distilasyonundan sonra geriye kalan ve yüksek oranda su içeren bitkisel bir materyaldir.

Kontrolsüz şekilde biriktirildiğinde veya çevreye bırakıldığında organik kirlilik, kötü koku ve sızıntı suyu gibi sorunlara yol açabilir.

Bu yönüyle uygun şekilde yönetilmesi gereken bir üretim artığıdır.

Ancak bilimsel araştırmalar, gül posasının bütünüyle değersiz olmadığını göstermektedir.

Posada bitkisel lifler, organik madde, mineral elementler ve geri kazanılabilecek bazı fenolik bileşikler bulunabilir.

Kompost, biyoçar, biyogaz, doğal boya ve farklı endüstriyel uygulamalar üzerine yürütülen araştırmalar, bu materyalin yeniden değerlendirilmesi için çeşitli olanaklar sunmaktadır.

Bununla birlikte her kullanım alanının kendine özgü teknik, ekonomik ve güvenlik gereklilikleri bulunmaktadır.

Gül posasının gelecekteki değeri yalnızca içinde hangi bileşiklerin bulunduğuna değil, bu bileşiklerin ne ölçüde güvenli, verimli ve sürdürülebilir biçimde değerlendirilebildiğine de bağlı olacaktır.

Gül posası, yanlış yönetildiğinde çevresel bir yük; bilimsel yöntemlerle işlendiğinde ise yeniden değer kazanabilecek bir biyokütle kaynağıdır.

Gül endüstrisinin sürdürülebilir geleceği, yalnızca gül yağının ve gül suyunun üretiminde değil, distilasyon sonrasında geriye kalan materyallerin de bilimsel olarak anlaşılması ve sorumlu biçimde değerlendirilmesinde yatmaktadır.

Bilimsel Kaynaklar

1. Baydar, H., Erbaş, S., Şanlı, A. ve Kara, N. (2019).
Yağ gülünün damıtma atığı olan posanın element içeriği ve değerlendirme olanakları üzerine bir araştırma. Türk Bilim ve Mühendislik Dergisi, 1(1), 1–4.

https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjse/article/645156

2. Baydar, H. ve Göktürk Baydar, N. (2017).
Yağ gülü (Rosa damascena Mill.)’nde distilasyon ürünlerinin uçucu yağ ve fenolik madde içerikleri ile antiradikal ve antioksidan aktiviteleri. Tarım Bilimleri Dergisi, 23(1), 1–9.

https://dergipark.org.tr/en/pub/ankutbd/article/786544

3. Göktürk Baydar, N. ve Baydar, H. (2013).
Phenolic compounds, antiradical activity and antioxidant capacity of oil-bearing rose (Rosa damascena Mill.) extracts. Industrial Crops and Products, 41, 375–380.

4. Erdal, İ. ve Aydemir, O. (2003).
Gül posasının doğrudan ve zenginleştirilmiş formunun tarımda kullanılabilme olanakları. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 7(1), 20–26.

5. Onursal, E. (2006).
Gül işleme atıklarının kompostlaştırılmasında optimum C/N oranlarının belirlenmesi üzerine bir araştırma [Yüksek lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi].

6. Alaboz, P. ve Işıldar, A. A. (2018).
Elma ve gül posası biyoçarlarının kumlu toprağın bazı fiziksel özellikleri üzerine etkileri. Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Dergisi, 6(2), 67–72.

https://dergipark.org.tr/tr/pub/tbbbd/article/504831

7. Aktan, S. ve Sağdıç, O. (2004).
Dried rose (Rosa damascena Mill.) dreg: An alternative litter material in broiler production. South African Journal of Animal Science, 34(2), 75–79.

https://doi.org/10.4314/sajas.v34i2.3809

8. Liu, W.-Y., Chen, L.-Y., Huang, Y.-Y., Fu, L., Song, L.-Y., Wang, Y.-Y., Bai, Z., Meng, F.-F. ve Bi, Y.-F. (2020).
Antioxidation and active constituents analysis of flower residue of Rosa damascena. Chinese Herbal Medicines, 12(3), 336–341.

https://doi.org/10.1016/j.chmed.2020.05.005

9. Kolev, N., Ivanova, M., Balabanov, A., Vlahova-Vangelova, D., Kišová, A. ve Vizzarri, F. (2025).
Utilization of agro-industrial residues from the Rosa damascena Mill. oil industry: A literature review on biomass potential for food and feed ingredients. Processes, 13(6), 1945.

https://doi.org/10.3390/pr13061945

10. T.C. Resmî Gazete. (2018).
Tarımda kullanılan organik, mineral ve mikrobiyal kaynaklı gübrelere dair yönetmelik (23 Şubat 2018, Sayı 30341). Mevzuat değerlendirmelerinde güncel değişiklikler ayrıca kontrol edilmelidir.

https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=24410&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

Akita Gül Akademisi ile Keşfetmeye Devam Edin

Bir gül çiçeğinin yolculuğu, tarladan distilasyon kazanına ve oradan farklı ürünlere uzanır. Ancak bu yolculuk, geriye kalan bitkisel materyalin yeniden değerlendirilmesiyle daha da genişleyebilir.

Rosa damascena yetiştiriciliği, gül yağı, gül suyu, distilasyon yöntemleri, sürdürülebilir üretim ve bilimsel araştırmalar hakkında hazırladığımız diğer eğitim içeriklerini de keşfedin.

Akita Gül Akademisi — Gülü, bilimi ve sürdürülebilir geleceği birlikte keşfedin.