Bilimsel Araştırmalarda Gül Yağı Nasıl Kullanılmıştır?

Rosa damascena yağının insan çalışmalarında koklama, cilt uygulaması ve standartlaştırılmış preparatlarla kullanım yöntemleri

Gül yağı üzerine yapılan bir araştırmanın sonucunu doğru yorumlayabilmek için yalnızca “yararlı bulundu” ifadesine bakmak yeterli değildir. Araştırmada hangi ürünün kullanıldığı, ürünün nasıl uygulandığı, miktarı, uygulama süresi ve karşılaştırma grubu birlikte incelenmelidir.

İnsan çalışmalarında Rosa damascena yağı en sık kontrollü koklama yoluyla kullanılmıştır. Bazı araştırmalarda taşıyıcı yağ içinde seyreltilerek cilde uygulanmış, daha az sayıdaki çalışmada ise araştırma için hazırlanmış standartlaştırılmış oral ürünler verilmiştir.

Bu yöntemlerin her biri vücutta farklı bir maruziyet oluşturur. Bu nedenle koklama yoluyla elde edilen bir sonuç doğrudan cilt kullanımına, cilt uygulamasından elde edilen sonuç da ağızdan kullanıma aktarılamaz.

Gül Akademisi notu

Bilimsel araştırma protokolü, günlük kullanım tarifi değildir. Bir çalışmada kullanılan miktar ve süre, araştırma sorusuna cevap vermek için seçilmiştir; herkes için güvenli veya etkili kullanım dozu olarak kabul edilemez.

Önce ürün doğru tanımlanmalıdır

Gül araştırmalarında “rose oil”, “rose essence”, “rose extract” ve “rose water” ifadeleri zaman zaman birbirinin yerine kullanılabilmektedir. Oysa bunlar aynı ürün değildir.

Bir araştırmanın başlığında yalnızca “gül” yazması, çalışmanın saf Rosa damascena uçucu yağıyla yapıldığını göstermez. Yöntem bölümünde botanik ad, üretim şekli, kimyasal analiz, konsantrasyon ve uygulama yolu aranmalıdır.

İnsan çalışmalarında hangi kullanım yolları araştırılmıştır?

2017 yılında yayımlanan klinik kanıt derlemesinde, gül yağını değerlendiren 13 insan çalışması ve toplam 772 katılımcı incelenmiştir. Derlemeye göre gül yağı esas olarak iki yolla uygulanmıştır:

1. Soluma yoluyla aromaterapi

2. Cilt üzerinden uygulama

İncelenen çalışmaların çoğu ağrı algısı, kaygı, fizyolojik gevşeme ve psikolojik durum üzerine odaklanmıştır. Araştırmacılar, sonuçların kesinleştirilebilmesi için daha büyük örneklemli ve daha güçlü tasarlanmış çalışmalara ihtiyaç bulunduğunu belirtmiştir. Mohebitabar ve ark., 2017

1. Kontrollü koklama yöntemi

Gül yağıyla yapılan insan çalışmalarında en sık karşılaşılan uygulama kontrollü koklamadır.

Bu yöntemde yağ:

• Pamuk veya bez üzerine damlatılabilir,

• Katılımcının giysisine belirli uzaklıkta yerleştirilebilir,

• Aromaterapi cihazıyla ortama verilebilir,

• Belirli bir süre boyunca normal solunumla koklatılabilir.

Yağ genellikle burun içine sürülmez ve doğrudan solunum yoluna püskürtülmez.

Kontrollü koklamada hangi değişkenler önemlidir?

Bir koklama çalışmasının değerlendirilebilmesi için şu bilgiler gereklidir:

• Kullanılan yağın botanik kimliği

• Saf mı yoksa seyreltilmiş mi olduğu

• Kaç damla veya ne kadar hacim kullanıldığı

• Yağın pamuğa mı, beze mi yoksa cihaza mı uygulandığı

• Buruna olan uzaklık

• Koklama süresi

• Uygulamanın kaç kez tekrarlandığı

• Ortamın büyüklüğü ve havalandırılması

• Kontrol grubunda ne kullanıldığı

• Katılımcıların kokuyu tanıyıp tanımadığı

Gül gibi belirgin kokulu bir üründe gerçek körleme yapmak zordur. Katılımcı hangi grupta olduğunu kokudan anlayabilir. Bu durum beklenti etkisini artırabilir.

Sezaryen sonrası ağrı ve kaygı çalışması

2020’de yayımlanan randomize klinik çalışmada sezaryen geçiren 90 kadın üç gruba ayrılmıştır:

• Damask gülü yağı grubu

• Lavanta yağı grubu

• Serum fizyolojik kontrol grubu

Gül yağı nasıl uygulanmıştır?

• Bir pamuk parçasına 3 damla gül yağı damlatılmıştır.

• Pamuk katılımcının burnundan yaklaşık 10 cm uzakta tutulmuştur.

• Katılımcı kokuyu 30 dakika boyunca solumuştur.

• Ağrı ve kaygı ölçümleri uygulamadan sonra tekrarlanmıştır.

Gül ve lavanta gruplarında kontrol grubuna göre daha düşük ağrı ve kaygı puanları bildirilmiştir. Abbasijahromi ve ark.

Bu çalışma ne gösterir?

Çalışma, belirli hastane koşullarında yapılan tek bir kontrollü koklama uygulamasının kısa süreli ağrı ve kaygı puanlarıyla ilişkisini incelemiştir.

Ne göstermez?

Bu çalışma:

• Gül yağının sezaryen ağrısını tedavi ettiğini,

• Üç damlanın herkes için ideal doz olduğunu,

• Aynı uygulamanın gebelik boyunca güvenli olduğunu,

• Uzun süreli ve tekrarlı kullanımın risksiz olduğunu

göstermez.

Bilimin dediği

Çalışmada ölçülen sonuç, ağrıya neden olan fiziksel sürecin ortadan kalkması değil, katılımcının bildirdiği ağrı şiddetindeki değişimdir.

Hemodiyaliz hastalarında kaygı ve stres çalışması

2017’de yayımlanan bir klinik çalışmada hemodiyaliz hastalarında gül yağı aromaterapisinin depresyon, kaygı ve stres puanları üzerindeki etkisi araştırılmıştır.

Uygulama yöntemi

• %2 yoğunlukta hazırlanmış Damask gülü yağı kullanılmıştır.

• Karışımdan 3 damla bir bez parçasına damlatılmıştır.

• Bez hastanın yakasına tutturulmuştur.

• Hasta bir saat boyunca normal şekilde nefes almıştır.

• Uygulama diyaliz seansları sırasında gerçekleştirilmiştir.

• Araştırma dört hafta sürmüştür.

Çalışmayı 56 hasta tamamlamış; gül yağı grubunda kaygı ve stres puanlarında azalma bildirilmiştir. Dehkordi ve ark., 2017

Çalışmanın önemli sınırlılığı

Kontrol grubunda aynı işlemle kullanılan kokulu bir plasebo bulunmamıştır. Bu nedenle:

• Gül aromasının etkisi,

• Uygulamaya gösterilen ilgi,

• Katılımcının beklentisi,

• Zaman içinde oluşan değişim

birbirinden tam olarak ayrılamamıştır.

Sonuçlar gül yağının araştırılmaya değer olduğunu gösterir; fakat depresyon veya kaygı bozukluğu için tedavi kanıtı oluşturmaz.

Böbrek koliği çalışması

Böbrek taşı nedeniyle şiddetli ağrı yaşayan 80 hasta üzerinde yapılan randomize, çift kör ve plasebo kontrollü çalışmada gül yağı, standart tıbbi tedaviye ek olarak değerlendirilmiştir.

Araştırma düzeni

Her iki gruba da standart ağrı tedavisi uygulanmıştır. Deney grubuna ek olarak %2 gül yağı aromaterapisi, kontrol grubuna ise plasebo verilmiştir. Ağrı puanları:

• Tedaviden önce,

• 10 dakika sonra,

• 30 dakika sonra

ölçülmüştür.

Gül yağı eklenen grupta ağrı puanlarının daha fazla azaldığı bildirilmiştir. Ayan ve ark., 2013

Doğru yorum

Gül yağı bu çalışmada standart tedavinin yerine kullanılmamıştır. Sonuç, gül yağı aromaterapisinin tıbbi tedaviye ek bir uygulama olarak ağrı algısını etkileyebileceğini düşündürmektedir.

Yanlış yorum

“Böbrek taşı ağrısı gül yağıyla tedavi edilir” sonucu çıkarılamaz.

2. Cilde uygulama yöntemi

Bazı araştırmalarda gül yağı taşıyıcı yağ içinde seyreltilerek cilde uygulanmıştır. Bu yöntemde iki farklı etki aynı anda oluşabilir:

1. Aromatik bileşenlerin deriden teması

2. Kokunun burun yoluyla algılanması

Araştırmacılar bu iki yolu birbirinden ayırmak istiyorsa katılımcıların kokuyu almamasını sağlamalıdır.

Deriden uygulama ve gevşeme araştırması

2009’da yayımlanan kontrollü bir çalışmada 40 sağlıklı genç yetişkin üzerinde gül yağının deriden uygulama sonrası fizyolojik ve duygusal etkileri incelenmiştir.

Ürün nasıl hazırlanmıştır?

• Gül yağı tatlı badem yağı içinde %20 oranında hazırlanmıştır.

• Her katılımcıya 1 mL karışım uygulanmıştır.

• Karışım alt karın bölgesine sürülmüştür.

• Katılımcılar bölgeye 5 dakika masaj yapmıştır.

• Uygulama alanı buharlaşmayı azaltmak için filmle kapatılmıştır.

• Kokunun etkisini dışlamak amacıyla katılımcılara temiz hava sağlayan solunum maskeleri takılmıştır.

Araştırmada kan basıncı, solunum hızı, nabız, deri sıcaklığı ve katılımcıların kendilerini nasıl hissettikleri ölçülmüştür. Gül yağı grubunda bazı fizyolojik değişikliklerle birlikte daha sakin ve rahat hissetme bildirilmiştir. Hongratanaworakit, 2009

Neden solunum maskesi kullanılmıştır?

Araştırmacı, sonucun gül kokusundan mı yoksa deriden temastan mı kaynaklandığını ayırmaya çalışmıştır. Katılımcılar kokuyu solusaydı iki uygulama yolu birbirine karışacaktı.

Bu ayrıntı, iyi bir deney tasarımının araştırma sorusuna göre nasıl kurulduğunu gösterir.

%20 oranı günlük kullanım için uygun mudur?

Bu çalışmada %20 gül yağı kullanılmıştır. Ancak bu oran günlük kozmetik kullanım tavsiyesi olarak değerlendirilmemelidir.

Çünkü:

• Uygulama tek deney oturumunda yapılmıştır.

• Katılımcılar 18–21 yaş arasında sağlıklı bireylerdir.

• Uygulama alanı ve miktarı kontrol edilmiştir.

• Katılımcılar araştırma ortamında gözlenmiştir.

• Çalışmanın amacı uzun süreli cilt güvenliğini belirlemek değildir.

• Tekrarlı kullanımda tahriş ve duyarlanma riski araştırılmamıştır.

Doğru bilinen yanlış

“Bilimsel bir çalışmada kullanıldıysa günlük kullanım için güvenlidir.”

Yanlış. Bir araştırma konsantrasyonu, yalnızca o çalışmanın koşulları içinde değerlendirilir. Günlük kullanım güvenliği için tekrarlı maruziyet, uygulama alanı, ürün bileşimi ve duyarlanma riski ayrıca incelenmelidir.

3. Aromaterapi masajı

Bazı insan çalışmalarında gül yağı masaj sırasında kullanılmıştır. Ancak bu yöntem bilimsel yorum bakımından daha karmaşıktır.

Masaj uygulamasında ortaya çıkan değişim şu etkenlerin birleşiminden kaynaklanabilir:

• Masajın fiziksel etkisi

• İnsan teması

• Dinlenme ortamı

• Gül kokusunun algılanması

• Yağın deriyle teması

• Katılımcının beklentisi

Bu nedenle yalnızca “gül yağlı masaj grubunda iyileşme görüldü” sonucuna bakarak etkinin gül yağına ait olduğu söylenemez.

Daha güçlü bir çalışma nasıl tasarlanır?

Gül yağının bağımsız etkisini değerlendirmek için şu gruplar karşılaştırılabilir:

Böyle bir karşılaştırma, masajın, kokunun ve gül yağı bileşenlerinin etkilerini daha iyi ayırabilir.

4. Standartlaştırılmış oral ürünler

Bazı daha yeni klinik araştırmalarda gül yağı içeren kapsül veya araştırma preparatları ağızdan verilmiştir. Ancak bunlar aromaterapi ya da kozmetik amacıyla satılan şişedeki yağın doğrudan içirilmesi şeklinde yorumlanmamalıdır.

Araştırma için hazırlanan oral ürünlerde şu özelliklerin belirtilmesi gerekir:

• Bir kapsüldeki kesin miktar

• Günlük toplam doz

• Taşıyıcı madde

• Gül yağının kimyasal profili

• Saflık ve bulaşan analizleri

• Kullanım süresi

• Katılımcıların kullandığı ilaçlar

• Yan etkilerin nasıl izlendiği

• Karaciğer ve böbrek fonksiyonlarıyla ilgili güvenlik ölçümleri

Neden bu ayrım önemlidir?

Bir ürünün “doğal” veya “gıda aroması” olması, yoğun uçucu yağın kullanıcı tarafından kontrolsüz biçimde içilebileceği anlamına gelmez.

Oral araştırmalar yalnızca test edilen:

• Ürüne,

• Doza,

• Katılımcı grubuna,

• Kullanım süresine

ilişkin bilgi sağlar.

Kozmetik gül yağının suya damlatılarak içilmesi için güvenlik kanıtı oluşturmaz.

Araştırmalarda ölçülen sonuçlar nelerdir?

Gül yağı çalışmalarında farklı sonuçlar incelenmiştir:

• Katılımcının bildirdiği ağrı şiddeti

• Durumluk kaygı puanı

• Depresyon ve stres ölçekleri

• Kalp atım hızı

• Kan basıncı

• Solunum hızı

• Deri sıcaklığı

• Uyku kalitesi

• Duygusal rahatlama

• Analjezik ilaç ihtiyacı

Bu ölçümlerin kanıt gücü aynı değildir.

Öznel ölçümler

Ağrı, kaygı ve rahatlama çoğunlukla katılımcının verdiği puanlarla ölçülür. Bu sonuçlar önemlidir; ancak beklentiden ve araştırma ortamından etkilenebilir.

Nesnel ölçümler

Kan basıncı, nabız ve solunum hızı cihazlarla ölçülebilir. Bununla birlikte bu değerler de dinlenme, ortam sıcaklığı, konuşma, hareket ve heyecan gibi birçok etkene bağlıdır.

En güvenilir yorum, öznel ve nesnel ölçümlerin birlikte ve uygun kontrol gruplarıyla değerlendirilmesiyle yapılabilir.

Gül kokusuyla yapılan çalışmalarda plasebo sorunu

Aromaterapi araştırmalarının en büyük yöntem sorunlarından biri körlemedir.

Bir ilaç tabletinde gerçek ürünle plasebo birbirine benzetilebilir. Ancak gül yağının güçlü ve tanınabilir kokusunu tamamen taklit etmek zordur. Katılımcı gül kokusu aldığında deney grubunda olduğunu tahmin edebilir.

Bu durum:

• Beklenti etkisini,

• Rahatlama hissini,

• Ağrı puanlarını,

• Araştırmacıyla etkileşimi

etkileyebilir.

Bu nedenle “çift kör” olarak tanımlanan bir aromaterapi araştırmasında bile körlemenin gerçekten başarılı olup olmadığı sorgulanmalıdır.

Bilimsel açıklama

Plasebo etkisi, kişinin yaşadığı değişimin gerçek olmadığı anlamına gelmez. Ancak değişimin ne kadarının gül yağının kimyasal etkisinden, ne kadarının beklenti ve uygulama ortamından kaynaklandığını ayırmayı zorlaştırır.

Araştırma ürününün kimyasal analizi neden gereklidir?

Rosa damascena yağının kimyasal bileşimi şu etkenlere göre değişebilir:

• Yetiştirildiği bölge

• Hasat zamanı

• Çiçeğin bekletilme süresi

• Fermantasyon

• Damıtma sistemi

• Damıtma süresi

• Depolama koşulları

• Yağın yaşı

• Ürünün saf veya karışım olması

Gül yağında citronellol, geraniol, nerol, linalool, farnesol, eugenol ve metil öjenol gibi bileşenler farklı oranlarda bulunabilir.

Araştırmada kullanılan yağın GC–MS veya benzeri bir analizle tanımlanmaması, aynı çalışmanın başka bir gül yağıyla tekrarlanmasını zorlaştırır.

Bir üründe elde edilen klinik sonuç, kimyasal profili bilinmeyen bütün gül yağlarına aktarılamaz.

Çalışmaların genel olarak güçlü ve zayıf yönleri

Bilimsel sonuçlar günlük kullanıma aktarılabilir mi?

Kısmen aktarılabilir; ancak doğrudan kopyalanamaz.

Araştırmalar şu temel bilgileri destekler:

• Gül yağı insan çalışmalarında çoğunlukla koklama yoluyla incelenmiştir.

• Cilt çalışmalarında yağ bir taşıyıcı içinde kullanılmıştır.

• Uygulama miktarı ve süresi araştırma protokolünde kontrol edilmiştir.

• Ağrı, kaygı ve rahatlama alanında umut verici sonuçlar bildirilmiştir.

• Kesin etkinlik ve uzun süreli güvenlik için daha güçlü araştırmalara ihtiyaç vardır.

Araştırmalardan şu sonuçlar çıkarılamaz:

• Tek bir dozun herkes için ideal olduğu,

• Saf yağın doğrudan cilde sürülebileceği,

• Daha fazla yağın daha fazla yarar sağlayacağı,

• Gül yağının bir hastalığı tedavi ettiği,

• Bir araştırma sonucunun bütün gül ürünleri için geçerli olduğu.

Bir gül yağı araştırmasını okurken sorulacak 10 soru

1. Kullanılan ürün gerçekten Rosa damascena uçucu yağı mı?

2. Yağ hangi yöntemle elde edilmiş?

3. Kimyasal bileşimi analiz edilmiş mi?

4. Ürün saf mı yoksa seyreltilmiş mi?

5. Hangi yolla uygulanmış?

6. Miktar, konsantrasyon ve süre açıkça yazılmış mı?

7. Kontrol veya plasebo grubu var mı?

8. Katılımcılar hangi grupta olduklarını kokudan anlamış olabilir mi?

9. Ölçülen sonuç öznel mi, nesnel mi?

10. Çalışma yan etkileri ve güvenliği ne kadar süre izlemiş?

Bu sorulardan birkaçının cevabı bilinmiyorsa araştırmanın sonucu daha ihtiyatlı yorumlanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Bilimsel çalışmalarda gül yağı en çok nasıl kullanılmıştır?

En sık kontrollü koklama yoluyla kullanılmıştır. Yağ genellikle pamuk, bez veya aromaterapi cihazı üzerinden belirli süre boyunca solutulmuştur.

Araştırmalarda saf gül yağı doğrudan cilde sürülmüş müdür?

Cilt çalışmalarında çoğunlukla taşıyıcı bir yağ içinde hazırlanmış karışımlar kullanılmıştır. Bazı deneysel çalışmalarda yüksek konsantrasyonlar bulunmasına rağmen bunlar günlük kullanım önerisi değildir.

Araştırmalardaki üç damla herkes için uygun mudur?

Hayır. Damla sayısı yalnızca ilgili çalışmanın protokolünü gösterir. Ürünün yoğunluğu, damlalık, uygulama süresi ve katılımcının durumu farklı olabilir.

Gül yağı ağrıyı tedavi eder mi?

Bazı çalışmalarda ağrı puanlarında azalma bildirilmiştir. Ancak gül yağı tıbbi tedavinin yerine kullanılmamış ve mevcut bulgular bağımsız bir tedavi iddiası için yeterli görülmemiştir.

Gül yağı içeren kapsül çalışmaları, gül yağının içilebileceğini gösterir mi?

Hayır. Standartlaştırılmış araştırma kapsülü ile kozmetik veya aromaterapi amacıyla satılan saf uçucu yağ aynı kullanım biçimi değildir.

Bölüm özeti

İnsan çalışmalarında Rosa damascena yağı üç temel biçimde incelenmiştir:

1. Pamuk, bez veya aromaterapi cihazı üzerinden kontrollü koklama

2. Taşıyıcı yağ içinde hazırlanarak cilde uygulama

3. Araştırma için üretilmiş standartlaştırılmış oral preparatlar

En fazla çalışma kontrollü koklama üzerine yapılmıştır. Ağrı algısı, kaygı ve rahatlama konusunda olumlu sonuçlar bildirilmiş olsa da çalışmaların çoğu küçük örneklemli, kısa süreli ve birbirinden farklı protokollere sahiptir.

Bu nedenle bilimsel olarak en doğru sonuç şudur:

Rosa damascena yağıyla yapılan insan araştırmaları, kontrollü koklama ve bazı cilt uygulamalarının ağrı algısı, kaygı ve rahatlama üzerindeki potansiyel etkilerini araştırmaya değer göstermektedir. Ancak güvenli ve etkili tek bir standart kullanım dozu henüz belirlenmemiştir.

Sonuç

Bilimsel araştırmalarda gül yağı gelişigüzel kullandırılmamıştır. Ürünün miktarı, uygulama yolu, süresi ve katılımcı grubu araştırma protokolüne göre belirlenmiştir.

Mevcut insan çalışmalarında en yaygın yöntem kontrollü koklamadır. Cilt uygulamalarında gül yağı genellikle taşıyıcı yağla birlikte kullanılmış; oral çalışmalarda ise özel olarak hazırlanmış standartlaştırılmış ürünler tercih edilmiştir.

Araştırmalar gül yağının özellikle rahatlama, kaygı ve ağrı algısı bakımından umut verici bir çalışma alanı olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, bilimsel deneylerde kullanılan miktarlar günlük kullanım talimatına dönüştürülmemeli; her sonuç yalnızca test edilen ürün, doz, uygulama yolu ve katılımcı grubu kapsamında yorumlanmalıdır.

Kaynaklar

• Mohebitabar S. ve ark. Therapeutic efficacy of rose oil: A comprehensive review of clinical evidence

• Abbasijahromi A. ve ark. Damask rose aromatherapy after cesarean section

• Ayan M. ve ark. Investigating the effect of aromatherapy in patients with renal colic

• Hongratanaworakit T. Relaxing Effect of Rose Oil on Humans

• Dehkordi A.K. ve ark. Damask rose aromatherapy in hemodialysis patients

• Cosmetic Ingredient Review — Safety Assessment of Rosa damascena-Derived Ingredients