Rosa damascena’nın Antioksidan Potansiyeli

Rosa damascena’nın Antioksidan Potansiyeli

Rosa damascena üzerine yapılan araştırmalar, özellikle taç yapraklardan hazırlanan fenolik bileşiklerce zengin ekstraktların laboratuvar ortamında antioksidan kapasite gösterebildiğini ortaya koymaktadır. Ancak ekstraktlarla elde edilen sonuçlar; gül suyuna, uçucu yağa veya bitmiş kozmetik ürünlere doğrudan uygulanamaz. Her gül ürünü kendi bileşimi ve üretim yöntemiyle değerlendirilmelidir.

Antioksidan ve oksidatif stres nedir?

Hücresel süreçler, ultraviyole ışınları, hava kirliliği ve bazı çevresel etkenler reaktif moleküllerin oluşumunu artırabilir. Bu moleküllerin üretimi ile vücudun savunma sistemleri arasındaki denge bozulduğunda oksidatif stres ortaya çıkar.

Antioksidanlar, belirli koşullarda oksidatif tepkimeleri sınırlandırabilen maddelerdir. Gül taç yapraklarındaki fenolik asitler, flavonoidler ve tanenler bu özellikleri nedeniyle araştırılmaktadır.

Rosa damascena’da hangi bileşikler bulunur?

Rosa damascena taç yapraklarında farklı çalışmalarda şu bileşikler ve bileşik grupları belirlenmiştir:

• Gallik asit ve diğer fenolik asitler
• Kuersetin ve kaempferol türevleri
• Ellajik asit ve ellajitanenler
• Flavonoid glikozitleri
• Antosiyaninler
• Gallotanenler

2023 yılında yayımlanan ayrıntılı bir kimyasal profil çalışmasında kuru gül ekstraktında kuersetin ve kaempferol glikozitleri, fenolik asitler, galloil glikozitleri ve ellajitanenler tanımlanmıştır. Fenolik bileşiklerce zenginleştirilen fraksiyon, ham ekstrakta göre DPPH, ABTS ve FRAP testlerinde daha yüksek aktivite göstermiştir.

Bu sonuç, incelenen örneklerde fenolik bileşik yoğunluğu ile laboratuvarda ölçülen antioksidan kapasite arasında ilişki bulunduğunu göstermektedir. Ancak aynı ilişki bütün gül ürünleri için peşinen kabul edilemez.

Antioksidan kapasite nasıl ölçülür?

Gül araştırmalarında antioksidan kapasite çoğunlukla laboratuvar testleriyle incelenir.

Toplam fenolik madde analizi ise doğrudan bir antioksidan etkinlik testi değildir. Örnekteki fenolik bileşiklerin yaklaşık toplamını gösterir. Bu değer, antioksidan testlerinin yorumlanmasına yardımcı olabilir.

Gül Akademisi Notu
Bir örneğin DPPH, ABTS veya FRAP testinde yüksek sonuç vermesi, o ürünün insan cildinde antioksidan etkisinin kanıtlandığı anlamına gelmez.

Bilimsel çalışmalar ne gösteriyor?

1. Taç yaprak ekstraktları

Rosa damascena üzerine yayımlanan antioksidan araştırmalarının önemli bir bölümü taç yapraklardan hazırlanan ekstraktlara odaklanmaktadır. Bu çalışmalarda su, etanol, metanol veya farklı çözücü karışımları kullanılmıştır.

Çok sayıda laboratuvar çalışması, uygun yöntemlerle hazırlanan taç yaprak ekstraktlarının radikal giderme ve indirgeme kapasitesi gösterebildiğini bildirmektedir. Aktivite çoğunlukla örneğin fenolik madde içeriğiyle ilişkilendirilmiştir.

Bununla birlikte sonuçlar şu değişkenlere göre farklılaşmaktadır:

• Kullanılan çözücü
• Ekstraksiyon sıcaklığı ve süresi
• Taze veya kurutulmuş çiçek kullanılması
• Ekstraktın yoğunluğu
• Hasat zamanı
• Çiçeğin gelişim aşaması
• Kullanılan analiz yöntemi

Bu nedenle farklı çalışmalardaki değerleri yalnızca sayısal büyüklüklerine bakarak karşılaştırmak doğru değildir.

2. Çiçeğin gelişim aşaması

Yağ gülünde çiçek gelişimini inceleyen araştırmalar, toplam fenolik madde ve antioksidan kapasitenin tomurcuktan tam açılmış çiçeğe uzanan süreçte değişebildiğini göstermektedir.

Bu bulgu, hasat zamanının yalnızca uçucu yağ verimini ve koku profilini değil, taç yaprakların fenolik bileşimini de etkileyebileceğini düşündürmektedir. Ancak gelişim aşamasına ilişkin sonuçlar yetiştirme bölgesi, iklim ve analiz yöntemiyle birlikte değerlendirilmelidir.

3. Distilasyon posası

Gül yağı ve gül suyu üretiminden sonra kalan posa, fenolik bileşiklerin tamamını kaybetmiş bir materyal değildir. Birçok fenolik bileşik uçucu olmadığı için distilasyon sırasında uçucu yağla birlikte taşınmaz ve bitkisel materyalde kalabilir.

2020 tarihli bir çalışmada Rosa damascena distilasyon posasından fenolik bileşiklerce yoğunlaştırılmış özel bir fraksiyon hazırlanmıştır. Bu fraksiyonda gallik asit, kuersetin, kaempferol, protokateşik asit ve çeşitli fenolik maddeler tanımlanmış; DPPH ve ABTS testlerinde yüksek laboratuvar aktivitesi ölçülmüştür.

Burada önemli bir ayrım vardır: Araştırılan örnek doğrudan gül posası değil, posadan laboratuvar işlemleriyle elde edilen yoğunlaştırılmış bir ekstrakttır. Dolayısıyla sonuç, işlenmemiş posanın aynı düzeyde etki göstereceği anlamına gelmez.

Bu çalışmalar gül posasının fenolik bileşiklerin geri kazanılması bakımından araştırılmaya değer bir yan ürün olduğunu göstermektedir.

4. Gül uçucu yağı

Gül uçucu yağı ile taç yaprak ekstraktı kimyasal olarak aynı değildir. Uçucu yağ çoğunlukla sitronellol, geraniol, nerol ve benzeri uçucu bileşenlerden oluşur. Taç yaprak ekstraktlarında bulunan fenolik bileşiklerin önemli bir bölümü ise uçucu değildir.

Bu nedenle taç yaprak ekstraktlarında ölçülen yüksek antioksidan kapasite gül yağına aktarılamaz. Uçucu yağın laboratuvar testlerindeki sonuçları; kimyasal bileşimine, kullanılan yönteme ve incelenen yoğunluğa göre değişebilir.

Bir hayvan çalışmasında gül yağı buharının deneysel stres koşullarında bazı beyin oksidatif stres göstergeleriyle ilişkili değişimleri hafiflettiği bildirilmiştir. Ancak bu çalışma insanlarda aromaterapi etkisini kanıtlamaz. Bulgular yalnızca araştırılan hayvan modeli ve deney koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.

5. Gül suyu ve hidrosol

Gül suyu, distilasyonun su fazıdır. Kimyasal yapısı hem taç yaprak ekstraktından hem de uçucu yağdan farklıdır. Üretim koşullarına bağlı olarak suda çözünebilen uçucu bileşenleri ve farklı miktarlarda uçucu olmayan maddeleri içerebilir.

Gül yağı, hidrosol ve absolütü karşılaştıran bir araştırma, bu ürünlerin fenolik madde, karoten ve tokoferol içeriklerinin birbirinden farklı olduğunu göstermiştir. Bu çalışma ürünler arasındaki kimyasal farklılığı desteklemektedir; gül suyunun insan cildindeki antioksidan etkisini kanıtlayan bir klinik çalışma değildir.

Güncel bilimsel yayınlar birlikte değerlendirildiğinde, kimyasal olarak ayrıntılı biçimde tanımlanmış saf Rosa damascena gül suyunun doğrudan cilde uygulanmasını inceleyen kontrollü insan araştırmaları yetersizdir.

Bu nedenle gül suyuyla ilgili en doğru ifade şudur:

Rosa damascena gül suyunun bileşiminde antioksidan araştırmaları açısından önem taşıyabilecek maddeler bulunabilir; ancak ürünün ciltteki antioksidan etkisi, doğrudan o gül suyu üzerinde yapılmış analiz ve insan çalışmalarıyla gösterilmelidir.

Her gül ürünü neden aynı sonucu vermez?

Bir araştırmanın sonucu yalnızca incelenen örnek ve deney koşulları için geçerlidir. Gül ürünlerinin bileşimini ve ölçülen antioksidan kapasiteyi şu değişkenler etkileyebilir:

• Gülün çeşidi ve yetiştiği bölge
• Hasat zamanı ve çiçeğin gelişim aşaması
• Kullanılan bitkisel materyal
• Ekstraksiyon veya distilasyon yöntemi
• Distilasyon sırasında yağın ayrılıp ayrılmaması
• Ürünün yoğunluğu ve diğer bileşenleri
• Depolama süresi ve koşulları
• Kullanılan analiz yöntemi

Özellikle yağı ayrılmış geleneksel hidrosol ile yağ fazı ayrılmadan üretilen gül distilatının aynı bileşime sahip olduğu varsayılmamalıdır. Bununla birlikte üretim yöntemindeki farklılığın antioksidan kapasiteye nasıl yansıdığı, karşılaştırmalı kimyasal analizler ve uygun biyolojik çalışmalarla belirlenmelidir.

İnsan araştırmaları ne düzeyde?

Mevcut kanıtların büyük bölümü kimyasal analizlerden ve laboratuvar deneylerinden oluşmaktadır. Hücre ve hayvan çalışmaları da bulunmakla birlikte, belirli bir Rosa damascena gül suyunun ciltteki antioksidan etkisini gösteren ürün tanımlı insan araştırmaları sınırlıdır.

Bir gül ürününün antioksidan etkisinin insanlar üzerinde gösterilebilmesi için:

• Kullanılan ürünün kimyasal olarak tanımlanması,
• Uygulama miktarı ve süresinin belirtilmesi,
• Uygun bir kontrol grubunun bulunması,
• Doğrulanmış ölçüm yöntemlerinin kullanılması,
• Sonuçların istatistiksel ve klinik açıdan değerlendirilmesi gerekir.

Bu koşullar sağlanmadan “antioksidan etkisi bilimsel olarak kanıtlandı” ifadesi kullanılmamalıdır.

Doğru Bilinen Yanlış

Yanlış: Gül taç yaprağı ekstraktı laboratuvarda güçlü antioksidan kapasite gösterdiğine göre bütün gül suları da aynı etkiye sahiptir.

Doğru: Taç yaprak ekstraktı, uçucu yağ, hidrosol ve yağı ayrılmamış gül distilatı farklı kimyasal yapılara sahiptir. Bir ürünle elde edilen sonuç başka bir gül ürününe doğrudan aktarılamaz.

Bölüm özeti

Bilimsel araştırmalar, Rosa damascena taç yapraklarının fenolik asitler, flavonoidler ve tanenler bakımından dikkate değer bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Özellikle fenolik bileşiklerce zengin taç yaprak ve posa ekstraktlarında laboratuvar ortamında antioksidan kapasite ölçülmüştür.

Ancak bu çalışmaların büyük bölümü kimyasal analizler ve laboratuvar testlerinden oluşmaktadır. Ekstraktlarla elde edilen sonuçlar gül suyuna, uçucu yağa veya bitmiş kozmetik ürünlere doğrudan uygulanamaz.

Bilimsel kanıtların desteklediği dengeli sonuç şöyledir:

Rosa damascena, özellikle fenolik bileşiklerce zengin taç yaprak ve posa ekstraktlarında laboratuvar ortamında antioksidan potansiyel göstermektedir. Bu potansiyelin belirli gül sularına ve kozmetik ürünlere nasıl yansıdığı, ürün özelinde yapılacak kimyasal analizler ve kontrollü insan araştırmalarıyla belirlenmelidir.

Kaynaklar

1. Trendafilova, A. ve ark. (2023). Phytochemical profile, antioxidant potential, antimicrobial activity, and cytotoxicity of dry extract from Rosa damascena Mill. Molecules, 28(22), 7666. DOI: 10.3390/molecules28227666
2. Liu, W. Y. ve ark. (2020). Antioxidation and active constituents analysis of flower residue of Rosa damascena. Chinese Herbal Medicines, 12(3), 336–341. DOI: 10.1016/j.chmed.2020.05.005
3. Ulusoy, S., Boşgelmez-Tınaz, G. ve Seçilmiş-Canbay, H. (2009). Tocopherol, carotene, phenolic contents and antibacterial properties of rose essential oil, hydrosol and absolute. Current Microbiology, 59, 554–558. DOI: 10.1007/s00284-009-9475-y
4. Nazıroğlu, M., Kozlu, S., Yorgancıgil, E. ve ark. (2013). Rose oil vapor attenuates depression-induced oxidative toxicity in rat brain. Journal of Natural Medicines, 67, 152–158. DOI: 10.1007/s11418-012-0666-7
5. Sharma, S. ve ark. (2021). Promising effects of Rosa damascena petal extracts as antioxidant and antibacterial agents. PubMed kaydı