Gül Yağı Üretildikten Sonra Geriye Ne Kalır?

Gül çiçeklerinin distilasyonundan çıkan su, gül posası ve diğer yan ürünlerin bilinmeyen değeri

Bir şişe gül yağı elde etmek için binlerce Rosa damascena çiçeği toplanır ve distilasyon kazanlarında işlenir. Üretimin sonunda çok az miktarda değerli gül yağı elde edilir.

Peki, kazana konulan bütün güller yalnızca bu küçücük yağ şişesine mi dönüşür?

Elbette hayır.

Gül yağı ayrıldıktan sonra geriye aromatik bir su fazı, damıtılmış gül çiçekleri ve üretim koşullarına bağlı başka sıvı ve katı yan ürünler kalır. Geçmişte bunların bir bölümü yalnızca üretim artığı olarak görülmüş olsa da bilimsel araştırmalar, içlerinde değerlendirilebilecek doğal bileşenlerin bulunabileceğini göstermektedir.

Gül Yağı Nasıl Elde Edilir?

Gül yağı üretiminde taze gül çiçekleri suyla birlikte distilasyon kazanına yerleştirilir. Isıtma başladığında gülün uçucu bileşenleri su buharıyla taşınır.

Bu buhar soğutulduğunda yeniden sıvı hâle gelir. Yoğunlaşan sıvının içinde hem su fazı hem de çok az miktarda gül yağı bulunur. Yoğunluk farkı sayesinde gül yağı sudan ayrılarak toplanır.

Böylece üretim sonunda tek bir ürün değil, birden fazla ürün ve yan ürün ortaya çıkar.

🌹 Gül Akademisi Notu
Gül çiçeğinin yalnızca çok küçük bir bölümü uçucu yağa dönüşür. Çiçeğin büyük bölümü su fazında veya kazanda kalan bitkisel materyalde bulunur.

1. Gül Yağı

Üretimin en bilinen ve ekonomik açıdan en değerli ürünü gül yağıdır.

Gül yağı, çiçeklerin uçucu bileşenlerini yoğun biçimde taşıdığı için oldukça güçlü bir üründür. Parfüm, kozmetik ve kişisel bakım formüllerinde çok düşük oranlarda kullanılabilir.

Yoğun bir uçucu yağ olduğu için genellikle doğrudan cilde uygulanmaz. Uygun bir taşıyıcı yağ içinde seyreltilmesi veya uzmanlar tarafından hazırlanmış bir kozmetik formülde kullanılması gerekir.

Fakat gül yağının toplanması, gülün içindeki bütün değerli bileşenlerin alındığı anlamına gelmez.

2. Aromatik Su Fazı

Gül yağı ayrıldıktan sonra geriye gül kokusunu ve suya geçebilen bazı doğal bileşenleri taşıyan sıvı bir faz kalır.

Üretim yöntemine ve ürünün hangi aşamada toplandığına göre bu sıvı:

• gül suyu,
• hidrosol,
• distilasyon suyu,
• yeniden distilasyonda kullanılan su
• veya endüstriyel distilasyon atık suyu

olarak değerlendirilebilir.

Bu kavramların hepsi birbirine benzer görünse de tam olarak aynı ürünü ifade etmez.

⚠️ Önemli Ayrım
Bir distilasyon tesisinde ortaya çıkan her su, doğrudan cilde uygulanabilecek kozmetik gül suyu değildir. Üretim amacı, hijyen koşulları, toplandığı aşama, kimyasal yapısı ve mikrobiyolojik güvenliği değerlendirilmeden böyle bir sonuca varılamaz.

Gül Yağı Ayrıldıktan Sonra Kalan Su Değersiz midir?

Hayır. Gül yağının ayrılmış olması, geriye kalan suyun tamamen boş veya değersiz olduğu anlamına gelmez.

Distilasyon sırasında gülün bazı bileşenleri yağ fazına, bazıları ise su fazına geçebilir. Bu nedenle geriye kalan sıvının içinde üretim yöntemine bağlı olarak:

• suda çözünebilen doğal bileşenler,
• fenolik bileşikler,
• flavonoidler,
• tanenler,
• bazı aromatik moleküller,
• çok düşük miktarlarda uçucu yağ bileşenleri

bulunabilir.

Bulgaristan’daki Rosa damascena ve Rosa alba gül yağı üretiminden çıkan distilasyon sularını inceleyen bir araştırmada fenolik bileşikler, flavonoidler, tanenler ile kuersetin ve kaempferol türevleri belirlenmiştir (Gateva et al., 2022).

Ancak bu araştırmanın tüketiciye sunulan kozmetik gül suyunu değil, endüstriyel gül yağı üretiminden çıkan distilasyon sularını incelediği unutulmamalıdır.

3. Kazanda Kalan Gül Posası

Distilasyon tamamlandığında gül çiçeklerinin katı bölümü kazanda kalır. Buna genel olarak gül posası veya damıtılmış gül biyokütlesi denilebilir.

Distilasyon sırasında uçucu bileşenlerin bir bölümü çiçeklerden ayrılsa da bitkinin bütün maddeleri buharla taşınmaz. Bu nedenle posa tamamen değersiz değildir.

Uygun işlemlerden geçirildiğinde farklı amaçlarla araştırılabilir:

• kompost üretimi,
• organik toprak düzenleyiciler,
• bitkisel bileşenlerin geri kazanılması,
• biyokütle ve enerji uygulamaları,
• tarımsal değerlendirme,
• farklı endüstriyel ürünlerin geliştirilmesi.

Gül posasının nasıl kullanılacağına karar verilmeden önce içeriği, çevresel etkileri ve kullanılacağı alanın güvenlik şartları incelenmelidir.

4. Kullanılmış Üretim Suları ve Diğer Yan Ürünler

Endüstriyel gül yağı üretiminde yalnızca ürün olarak toplanan aromatik su oluşmaz. Kazanların boşaltılması, sistemin temizlenmesi ve farklı üretim aşamaları sonucunda başka sıvı akışları da ortaya çıkabilir.

Bunlar doğrudan “gül suyu” olarak adlandırılmamalıdır.

Kullanıma sunulan bir kozmetik gül suyu ile tesisin farklı aşamalarında oluşan endüstriyel atık su arasında önemli farklar vardır. Kozmetik bir ürünün:

• belirli bir amaçla üretilmesi,
• uygun hijyen koşullarında toplanması,
• içeriğinin tanımlanması,
• mikrobiyolojik kontrollerden geçirilmesi,
• güvenlik değerlendirmesinin yapılması,
• uygun koşullarda ambalajlanması

gerekir.

Gül Suyu Neden Uzun Süre İkinci Planda Kaldı?

Gül suyu yüzyıllardır bilinmekte; mutfakta, kişisel bakımda ve geleneksel uygulamalarda kullanılmaktadır. Bu nedenle “gül suyunun değeri yakın zamanda keşfedildi” demek doğru olmaz.

Ancak endüstriyel distilasyonun temel ekonomik hedefi çoğunlukla gül yağı üretmekti. Gül yağı çok değerli olduğu için üretim sistemi yağın mümkün olduğunca verimli biçimde ayrılmasına odaklanıyordu.

Aromatik su fazı ise talebin ve kullanım alanlarının sınırlı olduğu yerlerde üretimin ikincil ürünü olarak görülebiliyor, oluşan miktarın tamamı her zaman değerlendirilemiyordu.

Günümüzde hidrosollerin içerikleri ve kullanım olanakları daha ayrıntılı biçimde araştırılmaktadır. Bu yaklaşım hem doğal kaynakların daha verimli kullanılmasına hem de üretim artıklarının azaltılmasına katkı sağlayabilir (Almeida et al., 2024).

Gülün Değeri Yalnızca Yağında mı Saklıdır?

Hayır. Gül yağı, gülün yağda çözünen uçucu bileşenlerinin yoğunlaştırılmış ve çok değerli bir bölümüdür. Fakat gül çiçeği yalnızca uçucu yağdan oluşmaz.

Distilasyon sırasında:

• bazı bileşenler gül yağına,
• bazı bileşenler su fazına,
• bazıları ise gül posasına

geçer veya orada kalır.

Bu nedenle gül çiçeğinin değeri yalnızca ayrıştırılan gül yağı üzerinden değerlendirilmemelidir. Su fazının ve katı materyalin de bilimsel yöntemlerle incelenmesi gerekir.

🌿 Biliyor muydunuz?
Hidrosoller, uçucu yağlardan çok daha düşük yoğunlukta aromatik bileşen taşır. Yapıları da elde edildikleri uçucu yağın seyreltilmiş hâliyle aynı değildir.

Geleneksel Gül Suyu ile Yağı Alınmamış Gül Suyu Aynı mıdır?

Hayır. İki ürünün başlangıç noktası aynı gül çiçeği olsa da üretim amaçları ve distilasyon koşulları farklıdır.

Geleneksel üretim yaklaşımında

Temel amaç gül yağını elde etmektir. Distilasyon sırasında oluşan gül yağı sudan ayrılır. Geriye kalan uygun aromatik su, geleneksel gül suyu olarak değerlendirilebilir.

Yağı alınmamış gül suyu yaklaşımında

Temel amaç başından itibaren gül distilatı üretmektir. Gül miktarı, distilasyon süresi, basınç ve diğer işlem koşulları bu ürünü elde etmek üzere ayarlanır. Gül yağı ayrı bir ürün olarak alınmaz; elde edilen tek distilasyon ürünü bir bütün olarak korunur.

Akita Gül Suyuna Nasıl Farklı Yaklaştı?

Akita, gül suyunu yalnızca gül yağı üretildikten sonra geriye kalan su olarak değerlendirmek yerine, üretimin başından itibaren amaçlanan ana ürün olarak ele aldı.

Burhan Kılıç tarafından 2003 yılında geliştirilen yöntemde Rosa damascena çiçekleri, Yağı Alınmamış Gül Suyu üretimine göre belirlenen miktar, süre ve distilasyon koşullarında tek seferde damıtılır. Meydana gelen gül yağı, distilattan ayrılarak başka bir ürün hâline getirilmez.

Böylece elde edilen tek ürün:

Yağı Alınmamış Gül Suyu, yani Gül Distilatı’dır.

Bu yöntem, geleneksel gül suyunun gerçek veya değerli olmadığı anlamına gelmez. Temel fark, distilasyonun hangi ürünü üretmek üzere tasarlandığı ve gül yağının su fazından ayrılıp ayrılmadığıdır.

❓ En Çok Sorulan Soru

Gül yağı üretiminden kalan su doğrudan gül suyu olarak şişelenebilir mi?

Her zaman değil. Sıvının hangi üretim aşamasından geldiği, hangi koşullarda toplandığı ve hangi amaçla kullanılacağı bilinmelidir.

Tüketiciye sunulacak bir ürünün kimyasal ve mikrobiyolojik analizlerden geçmesi, güvenlik şartlarını karşılaması ve kozmetik ürün mevzuatına uygun biçimde hazırlanması gerekir. Bir sıvının gül distilasyonu sırasında ortaya çıkması, tek başına doğrudan cilde uygulanmaya uygun olduğunu göstermez.

⚠️ Doğru Bilinen Yanlış

Yanlış: Gül yağı ayrıldıktan sonra kalan suyun içinde hiçbir değerli bileşen bulunmaz.

Doğru: Gül yağı ayrılmış olsa bile su fazında suda çözünen ve distilasyon sırasında taşınan çeşitli doğal bileşenler bulunabilir. Ancak bunların türü ve miktarı üretim koşullarına göre değişir.

Yanlış: Distilasyon sırasında çıkan bütün sular gül suyudur.

Doğru: Ürün olarak hazırlanan gül suyu, yeniden kullanılan distilasyon suyu ve endüstriyel atık su aynı değildir.

Yanlış: Geleneksel gül suyu gerçek değildir.

Doğru: Gül çiçeklerinin doğrudan distilasyonuyla elde edilmişse geleneksel gül suyu da gerçek bir distilasyon ürünü olabilir. Yağı alınmamış gül distilatından farkı, gül yağının ayrılmış olmasıdır.

📌 Bölüm Özeti

• Gül yağı, gül distilasyonunun yalnızca küçük fakat çok değerli bir bölümüdür.
• Yağ ayrıldıktan sonra aromatik bir su fazı kalır.
• Bu su fazı tamamen boş veya değersiz değildir.
• Distilasyon sonunda kazanda gül posası da oluşur.
• Gül posası ve bazı sıvı yan ürünler farklı alanlarda değerlendirilebilir.
• Her distilasyon suyu kozmetik gül suyu değildir.
• Geleneksel gül suyunda gül yağı ayrılmıştır.
• Yağı alınmamış gül suyunda gül yağı ayrı bir ürün olarak alınmaz.
• Akita, gül distilatını üretimin yan ürünü değil, başından itibaren amaçlanan ana ürünü olarak ele alır.
• Doğal bir ürünün güvenilirliği yalnızca kokusuyla değil; üretim yöntemi, analizleri ve güvenlik kontrolleriyle değerlendirilmelidir.

Sonuç: Gülün Yolculuğu Yağ Şişesinde Bitmez

Gül yağı üretildikten sonra geriye yalnızca işe yaramayan bir su ve posa kalmaz. Su fazında, gül posasında ve diğer üretim yan ürünlerinde incelenebilecek doğal bileşenler bulunabilir.

Bilimsel ve çevresel açıdan önemli olan, bu materyallerin hepsini aynı ürün gibi değerlendirmemektir. Geleneksel gül suyu, endüstriyel distilasyon atık suyu ve doğrudan kozmetik kullanım amacıyla üretilen gül distilatı birbirinden ayrılmalıdır.

Gülün gerçek değeri yalnızca yağında değil; doğru yöntemlerle ortaya çıkarılan ve güvenli biçimde değerlendirilen bütün bileşenlerinde saklıdır.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

1. Gül yağı üretildikten sonra geriye ne kalır?

Gül yağı ayrıldıktan sonra aromatik bir su fazı, distilasyon kazanında kalan gül posası ve üretim sürecine bağlı farklı sıvı yan ürünler kalabilir. Bunların özellikleri ve kullanım alanları birbirinden farklıdır.

2. Gül yağı üretiminden kalan su, gül suyu mudur?

Her zaman değildir. Sıvının distilasyonun hangi aşamasında toplandığı, hangi amaçla üretildiği, hijyen koşulları ve analiz sonuçları önemlidir. Endüstriyel atık su ile kozmetik ürün olarak hazırlanan gül suyu aynı değildir.

3. Gül yağı ayrıldıktan sonra kalan su değersiz midir?

Hayır. Bu su fazında suda çözünen doğal maddeler, aromatik bileşenler ve çok düşük miktarlarda uçucu yağ bileşenleri bulunabilir. İçerik, kullanılan gül miktarına ve distilasyon koşullarına göre değişebilir.

4. Gül suyu ile hidrosol aynı şey midir?

Bu sözcükler günlük kullanımda birbirinin yerine kullanılabilse de her zaman tamamen aynı ürünü ifade etmez. Hidrosol genel olarak bitkilerin distilasyonu sırasında oluşan aromatik su fazıdır. “Gül suyu” ise distilasyonla veya farklı yöntemlerle hazırlanmış ürünler için kullanılabildiğinden ürün etiketi ve içindekiler bölümü incelenmelidir.

5. Geleneksel gül suyu nasıl elde edilir?

Geleneksel üretimde gül çiçekleri suyla birlikte distile edilir. Yoğunlaşan sıvıda oluşan gül yağı su fazından ayrılır. Geriye kalan uygun aromatik su, gül suyu olarak değerlendirilebilir.

6. Yağı alınmamış gül suyu nedir?

Yağı alınmamış gül suyu, üretimin başından itibaren gül distilatı elde etmek amacıyla hazırlanan ve oluşan gül yağının ayrı bir ürün olarak alınmadığı distilasyon ürünüdür. Yağ ve su fazındaki doğal bileşenler, tek distilasyon ürünü içinde korunur.

7. Geleneksel gül suyu ile yağı alınmamış gül suyu arasındaki fark nedir?

Temel fark, üretim amacı ve gül yağının ayrılıp ayrılmamasıdır. Geleneksel gül suyunda gül yağı su fazından ayrılmıştır. Yağı alınmamış gül suyunda ise gül yağı ayrı bir ürün olarak toplanmaz; elde edilen distilat bir bütün olarak korunur.

8. Her distilasyon suyu doğrudan cilde uygulanabilir mi?

Hayır. Bir sıvının distilasyon sırasında elde edilmesi, cilde uygulanmaya uygun olduğunu tek başına göstermez. Üretim amacı, hijyen koşulları, kimyasal ve mikrobiyolojik analizler, güvenlik değerlendirmesi ve ilgili mevzuata uygunluk dikkate alınmalıdır.

9. Gül posası nedir?

Gül posası, distilasyon tamamlandıktan sonra kazanda kalan damıtılmış gül çiçekleridir. Uygun inceleme ve işlemlerden sonra kompost, toprak düzenleyici, biyokütle veya doğal bileşenlerin geri kazanılması gibi alanlarda değerlendirilebilir.

10. Gül posası neden doğrudan kullanılmamalıdır?

Gül posasının içeriği, nem oranı ve mikrobiyolojik durumu kullanım amacına göre değerlendirilmelidir. Doğal olması, herhangi bir işlem veya kontrol yapılmadan her alanda güvenle kullanılabileceği anlamına gelmez.

11. Gül çiçeğinin bütün değerli bileşenleri gül yağına mı geçer?

Hayır. Distilasyon sırasında bazı uçucu bileşenler gül yağına geçerken bazı maddeler su fazında bulunabilir veya bitkisel materyalde kalabilir. Bu nedenle gülün değeri yalnızca elde edilen uçucu yağ miktarıyla değerlendirilmemelidir.

12. Gül yağı neden sudan ayrılabilir?

Gül yağı ile suyun yoğunlukları ve fiziksel özellikleri farklıdır. Yoğunlaşan distilasyon sıvısı dinlendirildiğinde yağ ve su fazları ayrılabilir; gül yağı uygun ekipmanla toplanabilir.

13. Gül yağı üretiminden kalan sular neden geçmişte ikinci planda görülmüştür?

Endüstriyel üretimin temel ekonomik hedefi çoğunlukla yüksek değerli gül yağını elde etmekti. Aromatik su fazı tarih boyunca kullanılmış olsa da talebin sınırlı olduğu dönemlerde oluşan miktarın tamamı değerlendirilememiştir.

14. Gül distilasyon suları günümüzde neden araştırılmaktadır?

Araştırmalar, bazı distilasyon sularının doğal aromatik maddeler, fenolik bileşikler ve farklı bitkisel bileşenler taşıyabildiğini göstermektedir. Bunların değerlendirilmesi, yeni kullanım alanları geliştirilmesine ve üretim artıklarının azaltılmasına katkı sağlayabilir.

15. Gül yağı üretiminden kalan suyun faydaları kanıtlanmış mıdır?

Farklı distilasyon suları üzerinde umut verici laboratuvar araştırmaları bulunmaktadır. Ancak bir laboratuvar bulgusu, bütün gül sularının aynı etkiye sahip olduğunu veya insanlarda belirli bir faydanın kesin olarak kanıtlandığını göstermez. Her ürün kendi içeriği, analizleri ve kullanım amacı doğrultusunda değerlendirilmelidir.

16. Gerçek gül suyu nasıl anlaşılır?

Ürünün içindekiler bölümü, üretim yöntemi, üretici bilgileri ve varsa analizleri incelenmelidir. Distilasyonla elde edilen sade bir üründe etikette genellikle Rosa Damascena Flower Water veya Rosa Damascena Flower Distillate gibi ifadeler bulunabilir.

17. Gül kokulu su, distilasyonla elde edilen gül suyu mudur?

Hayır. Suya gül esansı, parfüm veya aroma eklenerek hazırlanan ürünler ile gül çiçeklerinin doğrudan distilasyonuyla elde edilen ürünler aynı değildir. Yalnızca kokusuna bakarak üretim yöntemi anlaşılamaz.

18. Akita’nın gül distilatı yaklaşımı neden farklıdır?

Akita, gül suyunu gül yağı üretiminden geriye kalan ikincil bir ürün olarak değil, distilasyonun başından itibaren elde edilmesi amaçlanan ana ürün olarak ele alır. Gül miktarı, distilasyon süresi ve işlem koşulları bu amaca göre belirlenir; oluşan gül yağı distilattan ayrılmaz.

Kaynakça – APA 7

Almeida, H. H. S., Fernandes, I. P., Amaral, J. S., Rodrigues, A. E., & Barreiro, M.-F. (2024). Unlocking the potential of hydrosols: Transforming essential oil byproducts into valuable resources. Molecules, 29(19), 4660. https://doi.org/10.3390/molecules29194660

Gateva, S., Jovtchev, G., Angelova, T., Dobreva, A., & Mileva, M. (2022). The anti-genotoxic activity of wastewaters produced after water-steam distillation of Bulgarian Rosa damascena Mill. and Rosa alba L. essential oils. Life, 12(3), 455. https://doi.org/10.3390/life12030455