Aynı Gül, Farklı Coğrafya: Isparta Gül Yağını Özel Kılan Nedir?

Isparta Gül Yağını Diğer Ülkelerde Üretilen Gül Yağlarından Ayıran Özellikler Nelerdir?

Coğrafya, iklim, hasat zamanı ve distilasyon yöntemi gül yağının kimyasal yapısını nasıl etkiler? Gül yağında gerçek kalite nasıl değerlendirilir?

Rosa damascena, dünyada gül yağı üretiminde kullanılan en önemli gül türlerinden biridir. Türkiye’nin Isparta ve Göller Yöresi başta olmak üzere Bulgaristan, İran, Fas ve bazı başka ülkelerde yetiştirilir.

Aynı gül türü kullanılmasına rağmen farklı bölgelerde üretilen gül yağlarının kokusu ve kimyasal bileşimi tamamen aynı olmayabilir. Bunun nedeni yalnızca ülke farklılığı değildir. İklim, rakım, bahçenin konumu, hasat saati, çiçeğin bekletilme süresi, distilasyon yöntemi ve depolama koşulları da elde edilen yağı etkiler.

Bu yazının amacı ülkeleri “daha iyi” veya “daha kötü” şeklinde sıralamak değildir. Amaç, Isparta gül yağının tanımlanabilir özelliklerini açıklamak ve gül yağında gerçek kalitenin nasıl değerlendirilmesi gerektiğine açıklık getirmektir.

Yazının ana fikri

Coğrafya gülün taşıdığı potansiyeli şekillendirir; üretim kalitesi ise bu potansiyelin yağa ne ölçüde aktarılacağını belirler.

Dünyada gül yağı hangi ülkelerde üretilir?

Rosa damascena farklı coğrafyalarda yetiştirilebilmesine rağmen ticari gül yağı üretimi belirli bölgelerde yoğunlaşmıştır.

Türkiye

Türkiye’de yağ gülü üretiminin merkezi Isparta ve çevresindeki Göller Yöresi’dir. Üretim alanları Isparta’nın yanı sıra Burdur, Afyonkarahisar ve Denizli’nin belirli bölümlerine uzanır.

Isparta’da gül yetiştiriciliği ve gül yağı üretimi 19. yüzyılın sonlarından beri gelişmektedir. Bölgede geleneksel imbiklerden modern sanayi tesislerine uzanan güçlü bir üretim kültürü oluşmuştur.

Bulgaristan

Bulgaristan’ın Kazanlık çevresindeki Gül Vadisi, dünyanın en eski ve tanınmış gül yağı üretim bölgelerinden biridir. Bulgaristan da uzun üretim geçmişi, coğrafi işaret sistemi ve uluslararası parfüm sektöründeki güçlü tanınırlığıyla öne çıkar.

İran

İran’da özellikle Kaşan ve çevresinde köklü bir gül yetiştiriciliği ve gül suyu üretim geleneği vardır. İran’daki farklı üretim bölgeleri ve gül toplulukları arasında kimyasal bileşim değişiklikleri görülebilir.

Fas

Fas’ta özellikle Kelaat M’Gouna ve çevresi gül yetiştiriciliğiyle tanınır. Fas gülü bölgesel ekonomi, kozmetik ham maddeleri üretimi ve gül turizmi açısından önem taşır.

Uluslararası ISO 9842:2024 standardı Türkiye, Bulgaristan ve Fas’ta yetiştirilen Rosa × damascena türünden elde edilen gül yağlarının değerlendirilmesine yardımcı olacak özellikleri kapsar. Bu durum, uluslararası kalite ölçütlerine uygun gül yağının yalnızca tek bir ülkede üretilemediğini gösterir. ISO 9842:2024 – Essential oil of rose

Aynı tür gül neden farklı yağlar verir?

Bir bitkinin özellikleri yalnızca tür adıyla belirlenmez. Bitkinin genetik yapısı ile yetiştiği çevre birlikte çalışır.

Gül yağının miktarını ve bileşimini etkileyebilen başlıca faktörler şunlardır:

• Kullanılan gülün genetik özellikleri
• Bahçenin rakımı ve yönü
• Gece ve gündüz sıcaklıkları
• Yağış ve hava nemi
• Sabah çiyi
• Toprak yapısı
• Güneşlenme süresi
• Çiçeğin açılma düzeyi
• Hasat günü ve saati
• Çiçeklerin distilasyona kadar bekletilmesi
• Kullanılan distilasyon yöntemi
• Yağın ayrılması ve saklanması

Bu nedenle aynı ülke içindeki iki bahçeden elde edilen yağlar arasında bile farklılık görülebilir. Hatta aynı bahçenin farklı hasat günlerinde toplanan çiçekleri tam olarak aynı sonucu vermeyebilir.

Gül Akademisi Notu

“Aynı tür” demek “aynı kimyasal bileşim” demek değildir. Tıpkı aynı elma çeşidinin farklı bölgelerde farklı tat ve koku gösterebilmesi gibi, Rosa damascena da yetiştiği çevreye göre değişebilir.

Isparta’nın coğrafi özellikleri gül yağını nasıl etkiler?

Isparta ve Göller Yöresi’ndeki yağ gülü üretim alanları yaklaşık 800–1.600 metre rakım aralığına yayılır. Alçak ve yüksek bölgelerde çiçeklenme aynı gün başlamaz. Rakım yükseldikçe çiçeklenme gecikebilir ve böylece bölgesel hasat dönemi daha uzun bir zamana yayılabilir.

Isparta’nın gül yetiştiriciliği açısından dikkat çeken özellikleri şunlardır:

• Kışların soğuk ve yağışlı olması
• Yazların sıcak ve görece kurak geçmesi
• Çiçeklenme dönemindeki ılımlı sıcaklıklar
• Gece ve gündüz arasında sıcaklık farkı bulunması
• Sabah saatlerinde çiy oluşabilmesi
• Farklı rakımlara yayılan üretim alanları
• Bazı alanlarda derin, geçirgen ve organik madde bakımından uygun toprakların bulunması

Isparta Gülyağı ürün şartnamesinde, bölgenin iklimi ile geleneksel yetiştiricilik ve distilasyon bilgisinin ürünün özellikleriyle bağlantılı olduğu belirtilir. Ancak coğrafi koşullar her yıl aynı değildir. Sıcaklık, yağış ve çiçeklenme süresindeki yıllık değişimler yağ miktarını ve kimyasal bileşimi etkileyebilir. Avrupa Birliği Resmî Gazetesi – Isparta Gülyağı ürün şartnamesi

Sabah çiyi tek başına kalite göstergesi midir?

Sabahın serin ve nemli olması, uçucu bileşenlerin hızlı kaybını sınırlandırmaya yardımcı olabilir. Fakat çiçeklerin çiyli olması tek başına yüksek kaliteli yağ elde edileceğini göstermez.

Çiçekler yanlış zamanda toplanır, uzun süre bekletilir veya uygun olmayan koşullarda damıtılırsa coğrafyanın sağladığı potansiyel korunamayabilir.

Isparta gül yağının kimyasal yapısında hangi maddeler bulunur?

Gül yağı tek bir koku maddesinden oluşmaz. İçinde farklı miktarlarda bulunan çok sayıda uçucu bileşen vardır.

Isparta gül yağının başlıca bileşenleri arasında şunlar bulunur:

Isparta Gülyağı şartnamesinde başlıca bileşenler için tek bir sabit değer yerine belirli aralıklar verilir:

Bu aralıklar, gül yağının doğal olarak değişken bir ürün olduğunu gösterir. Her Isparta gül yağı aynı oranlara sahip olmak zorunda değildir; fakat gerçek ve uygun nitelikteki ürünlerin tanımlanmış özelliklerle uyum göstermesi beklenir.

Biliyor muydunuz?

Damasenon ve iyononlar gibi bazı maddeler gül yağında çok düşük miktarlarda bulunabilir. Buna rağmen insan burnu bu maddelere oldukça duyarlıdır ve çok küçük miktarlar bile kokunun karakterini etkileyebilir.

Citronellol oranı yüksek olan yağ daha mı kalitelidir?

Citronellol gül yağının temel bileşenlerinden biridir. Ancak yağın kalitesi yalnızca citronellol miktarına bakılarak belirlenemez.

Gül yağının kokusu, bileşenlerin birlikte oluşturduğu dengeye bağlıdır. Citronellolün yanında geraniol, nerol, linalool, iz miktardaki aroma maddeleri ve daha ağır hidrokarbonlar da sonuca katkıda bulunur.

Bir yağda belirli bir bileşenin daha yüksek olması şu anlama gelebilir:

• Koku daha ferah algılanabilir.
• Belirli bir nota daha fazla öne çıkabilir.
• Bazı parfüm formüllerine daha uygun olabilir.
• Başka bir formülde ise fazla baskın bulunabilir.

Bu nedenle “yüksek oran” ile “yüksek kalite” aynı şey değildir.

Doğru Bilinen Yanlış

Yanlış: Citronellolü en yüksek olan gül yağı en kaliteli yağdır.
Doğru: Citronellol önemli bir bileşendir; ancak kalite, bütün bileşenlerin dengesi, yağın saflığı ve kullanım amacına uygunluğuyla değerlendirilir.

Türk, Bulgar ve İran gül yağları kimyasal olarak ayrılabilir mi?

Farklı coğrafyalardan alınan gül yağı örneklerinin karşılaştırıldığı araştırmalarda bazı kimyasal farklılıklar belirlenmiştir. Ancak ülkeler arasındaki değerler çoğu zaman tamamen ayrı değildir; belirli aralıklarda birbirleriyle örtüşebilir.

Farklı coğrafi kökenlerden gelen 24 ticari gül yağı ve absolüt örneğinin incelendiği bir çalışmada:

• Türk ve Bulgar gül yağlarında citronellol, geraniol ve nonadecane başlıca bileşenler arasında yer almıştır.
• Bu iki kökene ait örneklerin bazı bileşen aralıkları birbiriyle örtüşmüştür.
• İran’dan gelen bazı örnekler daha yüksek alifatik hidrokarbon oranlarıyla ayrılmıştır.
• Fas ve bazı farklı kökenlerden gelen örneklerde phenethyl alcohol belirgin düzeylerde bulunmuştur.
• İzotop analizleri, ürünün doğal yapısını ve bazı olası karışımları değerlendirmek amacıyla kullanılmıştır.

Araştırma, coğrafi kaynakların farklı kimyasal eğilimler gösterebileceğini ortaya koymuştur. Ancak ticari örnekler aynı hasat yılında, aynı bahçe koşullarında ve aynı distilasyon yöntemiyle üretilmediği için sonuçlar bir ülkenin bütün üretimine genellenemez. Modena ve Reggio Emilia Üniversitesi – farklı kökenlerden gül yağı örneklerinin analizi

Daha gelişmiş araştırmalarda, moleküllerin yalnızca miktarları değil, uzaydaki farklı biçimleri de incelenmiştir. Kiral ve iki boyutlu gaz kromatografisi gibi yöntemlerin gül yağının özgünlüğü ve olası coğrafi kökeni hakkında bilgi sağlayabileceği gösterilmiştir. Journal of Chromatography A – gül yağında özgünlük ve coğrafi köken araştırması

Bu farklılıklar ne anlama gelir?

Kimyasal farklılık, yağlardan birinin mutlaka daha iyi olduğu anlamına gelmez. Farklı profiller, farklı duyusal karakterler ve kullanım olanakları oluşturabilir.

Örneğin bir parfüm üreticisi:

• Bir formül için daha ferah,
• Başka bir formül için daha sıcak,
• Bir diğerinde daha hafif,
• Başka bir üründe daha kalıcı

bir gül profili arayabilir.

Kalite yalnızca “hangi ülkeden geliyor?” sorusuna göre değil, “hangi amaç için kullanılacak?” sorusuna göre de değerlendirilmelidir.

Kimyasal profil ile duyusal kalite aynı şey midir?

GC-MS ve GC-FID gibi yöntemler yağda hangi uçucu bileşenlerin bulunduğunu ve bunların yaklaşık oranlarını belirlemeye yardımcı olur. Fakat analiz tablosu kokunun insanlar tarafından nasıl algılanacağını tek başına anlatamaz.

Duyusal değerlendirmede şu özellikler incelenebilir:

• İlk koklandığında verdiği etki
• Kokunun zaman içinde nasıl geliştiği
• Çiçeksi, ferah, yeşil, baharatlı veya balımsı nüansları
• Bileşenler arasındaki uyum
• İstenmeyen yan kokular
• Kokunun kalıcılığı
• Parfüm formülündeki diğer maddelerle uyumu

Bu nedenle laboratuvar analizi ile deneyimli bir parfüm uzmanının duyusal değerlendirmesi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.

Bilimin Dediği

Kimyasal analiz yağın içeriğini ölçer; duyusal değerlendirme ise bu bileşimin insan burnunda nasıl algılandığını inceler. Güvenilir kalite değerlendirmesi için iki bilgi birlikte ele alınmalıdır.

Gül yağında üretim kalitesi neden çok önemlidir?

Bir gülün uygun bir coğrafyada yetişmesi değerli bir başlangıçtır. Ancak çiçek açtıktan sonra gerçekleştirilen her işlem son ürünün kalitesini etkileyebilir.

1. Çiçeğin doğru olgunlukta toplanması

Tomurcuk, yeni açılmış çiçek ve fazla açılmış çiçek aynı bileşime sahip olmayabilir. Hasat sırasında uygun açılma düzeyindeki sağlıklı çiçeklerin seçilmesi önemlidir.

Çürümüş, hastalıklı, kirlenmiş veya fazla yıpranmış çiçekler üretim kalitesini olumsuz etkileyebilir.

2. Hasat saatinin doğru belirlenmesi

Sıcaklık yükseldikçe çiçekteki bazı uçucu maddelerin kaybı artabilir. Bu nedenle Isparta’da çiçekler geleneksel olarak sabahın serin saatlerinde elle toplanır.

Isparta Gülyağı şartnamesinde hasat saatleri genel olarak 06.00–10.00 aralığıyla ilişkilendirilir. Ancak hava koşullarına göre yalnızca saate değil, sıcaklığa ve çiçeğin durumuna da bakmak gerekir.

3. Çiçeklerin bekletilmemesi

Toplanan gül çiçeği cansız bir ham madde hâline hemen gelmez. Çiçekte solunum ve biyokimyasal değişimler devam eder.

Çiçekler uzun süre yığın hâlinde bırakılırsa:

• Yığın sıcaklığı yükselebilir.
• Yapraklar ezilebilir.
• İstenmeyen fermantasyon başlayabilir.
• Koku profili değişebilir.
• Bazı uçucu bileşenler kaybolabilir.
• Yağ verimi veya kalitesi etkilenebilir.

Bu nedenle çiçeklerin mümkün olduğunca kısa sürede distilasyon tesisine ulaştırılması önemlidir.

4. Uygun taşıma yapılması

Güllerin hava almayan büyük yığınlar hâlinde sıkıştırılması, çiçeklerin ısınmasına ve ezilmesine neden olabilir. Taşıma kapları temiz olmalı ve çiçeklerde istenmeyen koku veya bulaşma oluşturmamalıdır.

5. Distilasyonun doğru yönetilmesi

Distilasyon yalnızca çiçekleri kaynatmaktan ibaret değildir. Aşağıdaki değişkenlerin dikkatle kontrol edilmesi gerekir:

• Kazana konulan çiçek miktarı
• Kullanılan su miktarı ve niteliği
• Kazanın doluluk oranı
• Isıtma hızı
• Distilasyon süresi
• Buharın düzenli oluşması
• Yoğuşturma sıcaklığı
• Distilatın doğru biçimde toplanması
• Birinci ve ikinci yağın işlenmesi

Isı yetersiz olursa uçucu maddeler yeterince taşınamayabilir. Isı çok yüksek veya kontrolsüz olursa çiçek hızla parçalanabilir ve istenmeyen koku değişimleri ortaya çıkabilir.

6. Yağın doğru ayrılması ve dinlendirilmesi

Distilasyon sırasında uçucu yağ, yoğunlaşan suyla birlikte gelir. Yağın sudan ayrılması, gerekli işleme adımlarının uygulanması ve uygun şekilde dinlendirilmesi üretim bilgisini gerektirir.

Yanlış ayırma işlemi verim kaybına veya ürün bileşiminde değişime yol açabilir.

7. Uygun depolama yapılması

Gül yağı üretildikten sonra da değişmeye devam edebilir. Oksijen, ışık ve yüksek sıcaklık bazı bileşenlerin oksitlenmesine neden olabilir.

Gül yağı:

• Işıktan korunmalı,
• Uygun ve inert bir ambalajda tutulmalı,
• Gereksiz hava boşluğundan korunmalı,
• Aşırı sıcaklığa maruz bırakılmamalı,
• Parti numarasıyla izlenebilir olmalıdır.

Anahtar Bilgi

Aynı bahçeden toplanan güller bile farklı sürelerde bekletilir veya farklı distilasyon koşullarında işlenirse aynı kalitede yağ vermeyebilir.

Gül yağında kalite nasıl değerlendirilir?

Gül yağının kalitesini anlamak için tek bir ölçüme güvenilmemelidir. Aşağıdaki bilgiler birlikte değerlendirilmelidir:

GC-MS raporu tek başına yeterli midir?

Hayır. GC-MS analizi son derece değerlidir; ancak tek başına bütün kalite sorularını cevaplamaz.

Örneğin:

• Numunenin doğru kişiden alınıp alınmadığını göstermez.
• Ürünün nasıl depolandığını tek başına açıklamaz.
• Kokunun parfümde nasıl davranacağını tamamen göstermez.
• Bazı düşük düzeydeki katkıları tek başına belirlemek her zaman kolay olmayabilir.
• Coğrafi kökeni kesinleştirmek için ek analizler gerekebilir.

Bu nedenle GC-MS sonuçları fiziksel ölçümler, izlenebilirlik, duyusal değerlendirme ve gerektiğinde izotop analiziyle desteklenmelidir.

Gül yağında tağşiş neden önemli bir sorundur?

Gül yağı düşük verimle üretilen ve ekonomik değeri yüksek olan bir uçucu yağdır. Bu nedenle daha ucuz maddelerle karıştırılma riski taşır.

Olası tağşiş maddeleri arasında:

• Geranium yağı
• Palmarosa yağı
• Sentetik citronellol
• Sentetik geraniol
• Phenethyl alcohol
• Daha düşük değerli doğal yağlar

bulunabilir.

Türk gül yağları üzerinde yapılan araştırmalar, FTIR ve Raman spektroskopisi ile GC-MS verilerinin kemometrik yöntemlerle birlikte kullanılmasının özgünlük ve tağşiş kontrollerine katkı sağlayabileceğini göstermektedir. Food Chemistry – Türk gül yağının karakterizasyonu ve özgünlük kontrolü

Başka bir çalışmada da geranium, palmarosa ve phenethyl alcohol ile hazırlanan karışımlar incelenmiş; ATR-FTIR ve çok değişkenli analiz yöntemlerinin bu maddelerin belirlenmesinde kullanılabileceği bildirilmiştir. Foods – gül yağında olası tağşiş maddelerinin belirlenmesi

Doğru Bilinen Yanlış

Yanlış: Doğal kokuyorsa gül yağı mutlaka gerçektir.
Doğru: Deneyimli kişiler bazı sorunları kokudan fark edebilir; ancak saflığın güvenilir biçimde değerlendirilmesi için analiz ve izlenebilirlik gerekir.

Coğrafi işaret neyi gösterir?

Coğrafi işaret, belirli özellikleri ve ünü üretildiği bölgeyle bağlantılı olan ürünlerin adını korumayı amaçlar.

Isparta Gülyağı’nın ürün şartnamesinde:

• Üretim alanı,
• Botanik kaynak,
• Fiziksel özellikler,
• Kimyasal bileşen aralıkları,
• Bölgenin iklim özellikleri,
• Hasat ve üretim kültürü

tanımlanmıştır.

Bu sistem Isparta adının korunmasına, ürünün kaynağının açıklanmasına ve bölgesel üretim bilgisinin kayıt altına alınmasına yardımcı olur.

Coğrafi işaret neyi tek başına garanti etmez?

Coğrafi işaret önemli olsa da:

• Her üretim partisinin tamamen aynı kokacağını,
• Her üreticinin aynı kalite düzeyine sahip olduğunu,
• Yanlış depolanan yağın bozulmayacağını,
• Laboratuvar kontrolüne gerek olmadığını,
• Ürünün bütün kullanım alanları için aynı derecede uygun olduğunu

göstermez.

Coğrafi kimlik ile parti kalitesi birbirini tamamlayan fakat aynı anlama gelmeyen kavramlardır.

Isparta gül yağının ayırt edici özellikleri nelerdir?

Bilimsel yayınlar ve ürün şartnamesi birlikte değerlendirildiğinde Isparta gül yağının ayırt edici yönleri şöyle özetlenebilir:

Tanımlanmış bir coğrafi kimlik

Isparta ve çevresindeki belirli üretim alanları, yükselti ve iklim özellikleriyle tanımlanmıştır.

Karakteristik kimyasal aralıklar

Citronellol, geraniol, nerol, linalool ve belirli hidrokarbonlar için tipik değer aralıkları bulunmaktadır.

Uzun üretim deneyimi

Bölgede yetiştiricilik, sabah hasadı, çiçek taşımacılığı ve distilasyon konusunda kuşaklar boyunca gelişmiş bir bilgi birikimi vardır.

Gelişmiş üretim altyapısı

Bölgede geleneksel imbiklerin yanında endüstriyel gül yağı, konkret ve absolüt üretim tesisleri de bulunur.

Uluslararası kullanım

Isparta gül yağı parfüm, kozmetik, aroma ve farklı endüstriyel uygulamalar için çeşitli ülkelere ihraç edilmektedir.

Bunlar Isparta gül yağının tanımlanabilir özellikleridir. Ancak her üretim partisi yine kendi analizleri ve üretim kayıtları üzerinden değerlendirilmelidir.

Bilimsel araştırmalar bize ne söylüyor?

Gül yağı satın alırken hangi sorular sorulmalıdır?

Profesyonel amaçla gül yağı satın alınırken şu bilgiler istenebilir:

1. Yağın botanik adı nedir?
2. Hangi ülke ve bölgede üretilmiştir?
3. Hangi hasat yılına aittir?
4. Üretici ve parti numarası belli midir?
5. GC-MS veya GC-FID raporu var mıdır?
6. Fiziksel özellikler analiz edilmiş midir?
7. Yağ nasıl elde edilmiştir?
8. Tağşiş veya özgünlük kontrolü yapılmış mıdır?
9. Hangi koşullarda saklanmıştır?
10. Kullanım amacı için duyusal değerlendirme yapılmış mıdır?

Bu sorular yalnızca Isparta gül yağı için değil, bütün ülkelerden alınan gül yağları için geçerlidir.

Sonuç: Coğrafi kimlik ve üretim kalitesi birlikte değerlendirilmelidir

Isparta gül yağı; bölgenin iklimi, yükselti farklılıkları, sabah hasadı geleneği ve uzun distilasyon deneyimiyle şekillenmiş, tanımlanabilir bir coğrafi kimliğe sahiptir.

Bulgaristan, İran ve Fas’ta üretilen Rosa damascena yağları da kendi genetik kaynakları, yetişme koşulları ve üretim kültürlerine bağlı olarak karakteristik özellikler gösterebilir. Araştırmalar bu yağlar arasında bazı kimyasal farklılıklar bulunduğunu, ancak değerlerin yer yer örtüşebildiğini göstermektedir.

Bu nedenle bilimsel değerlendirme ülkeleri sıralamak yerine şu sorulara odaklanmalıdır:

• Gül doğru botanik kaynaktan mı elde edilmiştir?
• Çiçekler uygun zamanda toplanmış mıdır?
• Distilasyona kadar doğru şekilde korunmuş mudur?
• Üretim süreci dikkatle yönetilmiş midir?
• Yağ saf ve izlenebilir midir?
• Kimyasal ve fiziksel değerleri uygun mudur?
• Kokusu kullanılacağı ürün için uygun mudur?

Gül yağının coğrafi kökeni onun kimliğini anlatır. Fakat gerçek kalite; ham maddeden hasada, distilasyondan depolamaya kadar bütün üretim zincirinin birlikte değerlendirilmesiyle anlaşılabilir.

Bölüm Özeti

• Aynı Rosa damascena türünden elde edilen yağlar tamamen aynı olmayabilir.
• Coğrafya, iklim ve genetik yapı yağın doğal profilini etkileyebilir.
• Hasat, bekletme, taşıma ve distilasyon üretim kalitesini belirler.
• Kimyasal farklılık, tek başına üstünlük veya kalitesizlik anlamına gelmez.
• Coğrafi işaret ürünün kimliğini ve kaynağını korur; ancak parti analizinin yerini tutmaz.
• Gül yağının kalitesi ülke adına değil, saflık, analiz, izlenebilirlik, duyusal özellik ve kullanım amacına göre değerlendirilmelidir.